Vluchten naar de stilte

Het gras zal altijd groener zijn aan de andere kant van de heuvel: massaal willen we weg. Hop het vliegtuig in, en uitladen maar op een tot voor kort ongerept stukje land, waar we ons meteen naar de stilste plek reppen om daar onze stress te dumpen. En de bewoners van dat stilteparadijs, die willen weleens wat stress. En geld en fun en het lawaai van de grote stad. Dus wemelt het in het luchtruim en op de wegen en de wereldzeeën van de vluchtelingen.

Zij kruisen elkaar in Utopia. Onderweg op de kale toneelvloer en druk in de weer met hun dromen. Edike Diallo uit Ghana droomt van een huis zo groot dat je je er per auto in kunt verplaatsen. Arend Valkenier uit Amsterdam droomt van kunst die vrij is van hypes. En Marnix, een door concurrentie geplaagd journalist, doet aan het andere eind van de wereld verslag van de prachtmanier waarop de mensen daar samenwerken: `En dan is er toch altijd even tijd om met elkaar een kop thee te drinken'. `Met elkaar', dat is misschien wel het sleutelwoord hier.'

Verslaggevers, al dan niet professioneel, spelen in Utopia een belangrijke rol. Zij wenden zich rechtstreeks tot het publiek, met woorden of met begeesterde videobeelden. Een documentaire stijl is het handelsmerk van theatergroep ELS en haar teksten berusten op authentiek materiaal. Vorig seizoen ontfermde ELS zich over de schrijver August Strindberg en nu heet de inspiratiebron Pieter Groen. Of haalt ELS feiten en fictie zo geraffineerd door elkaar dat we dènken dat Pieter Groen echt heeft bestaan en in 1808 in Katwijk aan Zee werd geboren?

Een van de personages is helemaal in de ban van deze man, die wegbrak uit de benauwende Katwijkse banden, die inscheepte op de grote vaart en aanspoelde op het eiland Tristan da Cunha. Waar hij een gemeenschap stichtte op basis van gezamenlijk eigendom: een soort Utopia.

In een gemimede scène toont ELS hoe de bewoners van dit Utopia hun dagen slijten: zwijgend, ruig en stug. En hoe Molly Green (Heidi Arts), een nazaat van de Katwijkse Pieter, net als hij wegbreekt uit de benauwende banden – om in het kille Nederland weer hevig naar de oude saamhorigheid te verlangen. Zo herhaalt de geschiedenis zich.

Regisseur Arie de Mol, tevens (met Mart-Jan Zegers) de schrijver van Utopia, gunt zijn figuren meer dan het dragen van ideeën. Hij geeft ze ieder een eigen drama en een eigen stem. Sommige van die stemmen klinken oprecht: die van de in zijn sadistische werk verstrikte en daarom des idealistischer douanier Chiel bijvoorbeeld. Andere klinken vals. De opgefokte kunstenaar (Olaf Malmberg) is bijna een karikatuur, maar zelfs de meest satirische passages krijgen een poëtische draai. En dat maakt Utopia, ondanks de ongelijke kwaliteiten van de acteurs, grappig en triest en ontroerend.

Voorstelling: Utopia, van Arie de Mol en Mart-Jan Zegers, door ELS Inc. Regie: Arie de Mol; spel: Heidi Arts, Ine Leytens, Olaf Malmberg e.a. Tournee t/m 20/4. Inl. (020) 4230201.