Spitmuziek

Tot op heden heb ik, wachtend op droogte en een beetje vrieskou, alsmaar het omspitten van mijn moestuin uitgesteld. Maar helaas, droogte noch koude waren in het land. Integendeel, het was zo nat dat de elektriciteitskabels in mijn tuin kortsluiting maakten. De stroom viel uit, de NUON reed voor, en groeven, op zoek naar de kabel, mijn hele tuin om. Behalve uitgerekend het gedeelte dat ik nog moest spitten.

Omdat ik, als ik spit veel te onbesuisd te werk ga, maan ik mijzelf tot kalmte met spitmuziek. Via de walkman dien ik die mijzelf toe. Het is eigenaardig dat er maar weinig muziek blijkt te zijn die zich daarvoor leent. Uiteraard is de muziek van de grootste van allen, Wolfgang Amadeus Mozart, vanwege zijn kwikzilverachtige eigenschappen totaal ongeschikt als spitmuziek. De natuurlijke tegenpool van Mozart (althans zo ervaar ik dat) is Anton Bruckner. Diens ingeschapen traagheid kan enorm rustgevend zijn, maar toch bevatten zijn grandioze werken (de Zesde is uiteraard de mooiste symfonie) altijd opzwepende climaxen. En daardoor blijken ook zijn composities minder bruikbaar als spitmuziek. Nee, de componist die je 't meest tot kalmte maant en wiens werk een soort natuurlijke rust uitstraalt is Ralph Vaughan Williams.

Niet al diens muziek is overigens bruikbaar. Met de Vierde of de Zesde op je oren zet je hoogstens een halve meter grond om, maar met de Derde en de Vijfde kun je flinke lappen klei te lijf. Maar het beste werk dat hij voor de spitter geschreven heeft is zijn sublieme `morality' The Pilgrim's Progress. Daar gaat een ongekende rust van uit – het is verheven, kalme, liefelijke muziek. Hoor je het 'smorgens vroeg als je half slaperig Euroclassic notturno aanzet, dan weeft de muziek zich naadloos in je droomwereld en kun je het gevoel hebben dat je als pelgrim op weg bent naar het hemelse Jeruzalem.

Vaughan Williams hield heel erg van Bach. Het is jammer dat hij nooit een lijstje gemaakt heeft van de Toptien uit diens bewaard gebleven oeuvre. Het zou er stellig anders uitgezien hebben dan het Toptien-lijstje waarop Kasper Jansen ons trakteerde in het Bach-profiel van 24 februari j.l., want anders dan Jansen kende Vaughan Williams het werk van Bach bijzonder goed. Hij voerde namelijk regelmatig cantates uit. Het staat als een paal boven water dat in de Toptien van Vaughan Williams enkele cantates van Bach genoemd zouden zijn.

Stel je maakt een Toptien uit het werk van Beethoven. Het zou toch uiterst vreemd zijn als in die Toptien één van de symfonieën zou ontbreken. Of een Toptien uit het werk van Schubert. Je zou toch heel raar opkijken als daar geen lied in zou voorkomen. Maar Jansen geeft ons een Toptien zonder één van de cantates! Wacht, als nummer 7 noemt hij Jesu bleibet meine Freude. Maar hij vermeldt daarbij niet dat het hier gaat om de koraalbewerking uit cantate 147 en hij citeert de titel fout. Die luidt namelijk: Wohl mir, dass ich Jesum habe. Desnoods zou je de titel van Jansen nog kunnen handhaven, want het andere couplet dat Bach verderop in de cantate gebruikt begint met de woorden Jesus bleibet meine Freude, maar dan nog is Jansen de s vergeten.

Nu wilt u natuurlijk mijn Toptien lijstje zien uit het werk van Bach. Mij best. Allereerst cantate 198, de Trauerode. Daarmee wil Ton Koopman begraven worden, wat ik mij heel goed kan voorstellen. Iets wonderbaarlijkers dan dit werk heeft Bach misschien wel gecomponeerd, maar dat is dan verloren gegaan.

Voorts cantate 104 – een sublieme compositie uit één stuk. Dan de altaria uit cantate 117. Vestdijk:

`Een van de allermooiste aria's.' De altaria uit cantate 34: Paul Witteman in een brief aan mij: `Altaria uit cantate 34 is de allermooiste.' De tenoraria's uit cantate 85 en 87. De sopraanaria's uit de cantates 149 en 151. Verder uiteraard cantate 82 waarin het mooiste sluimerlied te vinden is dat ooit in een mensenhart opklom.

Nu ben ik al aan de negen composities! En er is nog zoveel. Je hebt cantate 6 en 8 nog, en 12 en het duivenkoor uit cantate 71 en de sublieme jeugdcantate 106 en de fantastische cantate 105 en de ongelofelijke openingskoren uit cantate 96 en cantate 109 en cantate 180... nou ja, het is natuurlijk onmogelijk zo'n Toptien-lijstje te geven. Maar als je zoiets al geeft en daarbij de cantates veronachtzaamt, dien je, overgoten met pek en veren, de woestijn ingejaagd te worden.