Fractieleiders mild over ANC

Bescheidenheid jegens Zuid-Afrika was nooit een Nederlands handelsmerk. Kamerleden uiten er hun bezorgdheid nu voorzichtig.

Nederlandse Tweede-Kamerleden past bescheidenheid bij het beoordelen van de politieke en sociaal-economische situatie in Zuid-Afrika. Dat diplomatieke voorbehoud maken zowel Kamervoorzitter Van Nieuwenhoven als de leiders van de vijf grote Kamerfracties na twee dagen van ontmoetingen in en rondom het Zuid-Afrikaanse parlement in Kaapstad.

Bescheidenheid jegens Zuid-Afrika is in het verleden geen Nederlands handelsmerk geweest. Integendeel. Na een weliswaar ongemakkelijke koloniale geschiedenis op de Kaap heeft Nederland zich in het recente verleden graag breed willen maken als `gidsland' in de strijd tegen apartheid. Voorzitter Van Nieuwenhoven herinnerde daaraan gisteravond in een toespraak tot Zuid-Afrikaanse gasten op een door de Nederlandse ambassadeur Froger georganiseerde receptie. ,,De scherpste debatten die ik mij als Kamerlid kan herinneren, gingen over het wel of niet boycotten van het apartheidsregime'', aldus van Nieuwenhoven.

Dat was toen. Inmiddels is president Nelson Mandela opgevolgd door Thabo Mbeki. Het ANC behaalde bij de parlementsverkiezingen van vorig jaar tweederde van de stemmen, wat binnen en buiten Zuid-Afrika bezorgdheid heeft gewekt over een te dominante en zelfs arrogante positie van deze voormalige bevrijdingsbeweging. Na een reeks gesprekken met vooraanstaande ANC-leden en oppositieleiders hebben de Nederlandse fractievoorzitters een geschakeerd beeld opgedaan over de kracht en zwakte van het ANC in zijn huidige omvang. PvdA'er Melkert zegt ,,wel iets te zien'' in het argument dat ,,in de huidige ontwikkelingsfase van Zuid-Afrika een sterk politiek blok broodnodig is om tegenwicht te bieden aan de volstrekt scheve sociale en economische verhoudingen in dit land''. Melkert constateert dat de twee voornaamste oppositiepartijen, de liberale Democratische Partij en de Nieuwe Nationale Partij (met beide nog geen tien procent van de stemmen) ,,los van hun inhoudelijke programma's een constructieve rol spelen'' in de Zuid-Afrikaanse politiek. ,,De partijpolitieke krachtsverhoudingen zijn nog niet optimaal, maar de voorwaarden zijn aanwezig voor een verdere ontwikkeling tot een volwassen en volwaardig spectrum van politieke partijen.''

GroenLinks-leider Rosenmöller taxeert dat ,,velen binnen het ANC zich bewust zijn van het gevaar dat Zuid-Afrika zich ontwikkelt tot een één-partijstaat. In Zimbabwe is gebleken hoe dat kan misgaan''. Een discussie over opsplitsing van het formeel uit vele organisaties bestaande ANC zal volgens Rosenmöller ,,ondersteunend kunnen werken'' bij de verdere democratisering.

De Zuid-Afrikaanse regering voert op dit moment een sterk macro-economisch gerichte politiek, met nadruk op exportbevordering, loonmatiging en bedwinging van de inflatie, gekoppeld aan krachtige privatisering en deregulering. CDA-leider De Hoop Scheffer analyseert dat hierdoor op termijn ,,zwarte oppositiepartijen ontstaan uit arbeidersbwegingen''. Volgens De Hoop Scheffer is een dergelijke ontwikkeling ,,veruit te verkiezen boven een verdere partijpolitieke verkaveling langs raciale scheidslijnen''.

D66-leider De Graaf zegt na twee dagen van politieke gesprekken in Kaapstad dat hij ,,diverse vragen heeft gesteld waarop eigenlijk geen helder antwoord kwam''. Hij doelt onder meer op het rapport van de Waarheidscommissie, die misstanden ten tijde van het apartheidsregime heeft onderzocht. Bijna twee jaar na de voltooiing is het rapport nog steeds niet in het parlement besproken. De Graaf: ,,De verklaring klonk als: het rapport is klaar dus wat valt er nog te zeggen? Er is verder geen enkele politieke conclusie getrokken of maatregel genomen.'' De Graaf heeft de indruk dat het Zuid-Afrikaanse parlement tegenover de regering nog steeds ,,een betrekkelijk marginale positie'' inneemt.

VVD-leider Dijkstal meent dat het ,,nog wat vroeg is'' om oordelen te vellen over de politieke verhoudingen in Zuid-Afrika. ,,Het is nog geen zes jaar geleden dat hier de eerste vrije verkiezingen zijn gehouden.''