`De pad' steekt mat af tegen kille held

In de nogal matte strijd om het Russische presidentschap vieren de topkandidaten Zjoeganov en Poetin Internationale Vrouwendag elk op hun eigen wijze, en te midden van hun eigen vrouwelijke achterban.

Onwillig en met haar gezicht op storm laat Nadia Zjoeganova zich door haar man het podium optrekken. Het is dat hij – als leider van de Communistische Partij – president van Rusland wil worden, en dat 8 maart Internationale Vrouwendag is. Anders had ze nu niet, daartoe opgezweept door een theater vol 55-plus dames, haar man gekust in het onbarmhartige licht van de schijnwerpers.

Nee, Gennadi Zjoeganov zal wel nooit de Kremlintroon bestijgen, en Nadia hoeft niet bang te zijn: ze zal geen First Lady worden. Bij de vorige verkiezingen vier jaar terug lagen hun kansen anders: toen leken de kameraden regelrecht af te stevenen op een comeback, terwijl Boris Jeltsin het ommuurde Kremlin slechts met grof mediageschut wist te verdedigen.

Dit maal wordt de Zjoeganov-factor genegeerd. Als nummer twee in het veld van kandidaten heeft hij een niet in te halen achterstand op de held van de Tsjetsjeense oorlog, Vladimir Poetin. Met nog tweeëneenhalve week te gaan voor de stembusgang van 26 maart is er dan ook van zinderende campagnes geen sprake. De KGB-veteraan Poetin voelt zich boven zijn uitdagers verheven en merkt schamper op dat hun tv-spotjes hem doen denken ,,aan reclame voor Tampax of Snickers''.

Het zit de sobere, sombere Zjoeganov ook niet bepaald mee. Internationale Vrouwendag, dat is een Sovjet-feest bij uitstek, dat bovendien zo populair is dat heel Rusland er drie dagen voor tot stilstand komt. Van de oorspronkelijke feministische strijd van Rosa Luxemburg is niets meer over; 8 maart in Rusland is een kruising tussen Valentijnsdag en Moederdag. Zjoeganov weet dat en heeft een nostalgisch avondje belegd voor zo'n vierhonderd met bussen aangevoerde vrouwen-op-leeftijd.

Achter rijen tafels met wijn en wodka zit zijn achterban te genieten van kozakkendans en Sovjet-gezwijmel. In een land waar mannen zich letterlijk doodzuipen, doodrijden en doodvechten bestaat het electoraat voor 54 procent uit vrouwen. ,,Dus als jullie allemaal op mij stemmen halen we in een ronde de absolute meerderheid'', zegt Zjoeganov met geheven glas. ,,Laten we drinken op de beste man van het land'', vult de presentatrice aan, en de fanclub joelt en klapt.

Maar Zjoeganov heeft zijn uiterlijk niet mee. `De pad', luidt zijn bijnaam onder vrouwelijke opponenten. En omdat er een vlezige pukkel tussen zijn wenkbrauwen groeit, heet hij ook wel `de pad met de wrat'. Tot overmaat van ramp heeft hij koorts; de communistenleider staat te zweten en levert zijn glas meteen na de eerste beleefdheidsslok weer in. Voor de rest van de week heeft hij zijn verkiezingstournee afgezegd.

Vladimir Poetin daarentegen is in topvorm. Ook hij buit Vrouwendag uit: met een bliksembezoek aan de duizenden textielarbeidsters van de stad Ivanovo. In deze ,,bruidenstad'' – wegens het vrouwenoverschot – worden van oudsher de soldatenuniformen genaaid. Dus zijn er bloemen en woorden van dank voor hun bijdrage aan de strijd in de Kaukasus, waar Poetin een groot deel van zijn populariteit aan ontleent.

's Ochtends vroeg in het Kremlin is zijn werkdag dan al begonnen met het decoreren van bijzondere vrouwen. De commentator van de commerciële zender NTV merkt op dat Poetin in die rol ,,iets droger is dan zijn voorganger'' – wat gezien de billenknijperij van Jeltsin als een deugd moet worden opgevat.

De kroonprins van tsaar Boris beweegt zich inderdaad nogal stijf en kil, maar door de intensieve mediatraining verandert dat zienderogen. Als de 85-jarige actrice Lidia Smirnova, door hem bedolven onder een bos irissen, vol lof over is ,,uw wilskrachtige tred'', vertelt hij losjes over wat Ljoedmila (de gedoodverfde First Lady) hem in huiselijke kring placht toe te voegen: ,,Je waggelt als een gans.''

Al houdt het sex-appeal van de 47-jarige Poetin niet over, hij verslaat ook op dit punt ruimschoots zijn rivaal Zjoeganov.

In het afgehuurde theater huldigt het boegbeeld van de Russische communisten zijn eigen voorbeeldvrouwen: een `Heldin van de Socialistische Arbeid' die 52 jaar in dezelfde fabriek heeft gewerkt en een hoogbejaarde pilote van het Rode Leger, met zevenhonderd gevechtsvluchten op haar naam. Er klinken oooh's en aaaah's van bewondering, en de aanwezige veteranen rammelen met hun medailles.

Toch is dit welbeschouwd het enige wat Zjoeganov en de zijnen nog te bieden hebben: de illusie van hoe het vroeger was. De opgedirkte dames met hun jaren-vijftig-kaspels zingen en deinen mee met de filmliedjes van weleer en wanen zich een moment in de Sovjet-Unie. In de pauze verdringen ze zich rond hun leider, bedelend om zijn handtekening, want hij, hoe onaantrekkelijk ook, is hun laatste hoop op terugkeer naar het verleden.

Zjoeganov waardeert de aandacht, maar beseft als een man-op-leeftijd hoe pijnlijk het is om geen jonge kiezers meer voor zich te kunnen winnen.