Jazz hält jung und gesund

De patiënt was een zestigjarige generaal die een beroerte had gehad en daarbij ook zijn spraakvermogen had verloren. De revalidatie-arts meende op het juiste spoor te zitten door hem de Radetzky Mars te laten horen. Waarschijnlijk zou de man door deze martiale klanken uit zijn verleden weer enigszins in beweging kunnen worden gebracht. Maar hij reageerde niet.

Vervolgens vroeg de arts aan de vrouw van de patiënt welke muziek haar man het liefst hoorde. Ze antwoordde dat hij jazzliefhebber was; een swing-arrangement van O Donna Clara behoorde tot zijn favorieten.

De arts nam plaats achter de piano, speelde het gevraagde nummer en boekte onmiddellijk resultaat: eerst lichtten 's mans ogen op en na enige tijd begonnen ook zijn verlamde benen en armen weer te bewegen. Hij zong zelfs een stukje mee – eerst met enigszins lallende stem, maar na tussenkomst van een spraaktherapeute voluit. Daarna was zijn genezing een feit.

De revalidatiearts, bewegingstherapeut en managementadviseur Hermann Rauhe uit Hamburg vertelt dit verhaal uit zijn eigen praktijk in het artikel Jazz hält jung und gesund: interdisziplinaire Ansätze einer therapeutischen und präventiven Wirkungsanalyse des Jazz, kortgeleden verschenen in het jaarboek van het Institut für Jazzforschung in Graz. Het is een sterk staaltje, geeft hij toe, maar het is slechts één voorbeeld uit vele.

Een tweede patiënt kwam weer tot leven bij het aanhoren van een swingend Strangers in the night en bij het nummer Tea for two kon zelfs 67 procent van de patiënten met een beroerte weer worden gerevalideerd.

Andere titels met een zegenrijke werking zijn Take the A train (vooral in de versie van Ella Fitzgerald met het orkest van Duke Ellington), Lullaby of Birdland (opnieuw Ella Fitzgerald) en I got rhythm (vooral door pianist Oscar Peterson). Blijkbaar gaat het hier hoofdzakelijk om de swingvariant uit de jaren veertig en vijftig; bop of nog vrijere vormen komen in het relaas van dokter Rauhe niet voor.

Dertien pagina's lang, inclusief voetnoten, gaat hij geestdriftig door over de geneeskrachtige gaven van de jazz die niet alleen een vrolijk soort afleiding biedt tijdens de veeleisende heilgymnastiek, aldus Rauhe, maar ook motorische impulsen uitzendt naar de verlamde lichaamsdelen. Tegen de contrastrijke afwisseling van spanning en ontspanning, die immers het kenmerk van swing is, is de verlamming niet opgewassen. Hij weet zelfs welke lichaamsdelen voor het eerst reageren: meestal het linkerbeen en de linkerarm.

En zo kan de jazz ook preventief werken, zegt Rauhe, bijvoorbeeld tegen de muisarm die nu eenmaal wordt veroorzaakt door een monotone reeks bewegingen. ,,De jazz biedt hiervoor een ideaal model, omdat hij de factoren afwisseling, contrast, beweeglijkheid, elasticiteit, prikkeling en ontspanning, motivatie en meditatie op ideale wijze aan elkaar verbindt [...] Het levendige, spontane, onverwachte, avontuurlijke motiveert, beweegt, bevrijdt, ontspant en schept stimulans en ontspanning tegelijk.''

Maar wat gebeurt er als de patiënt niet van jazz houdt? Daarover doet de arts geen uitspraak. Elke verwijzing naar andere muzikale genres ontbreekt in zijn beschouwing. Van een stukje Mahler komt kennelijk geen mens er weer bovenop, en van Elvis Presley ook niet. Het moet te maken hebben met de specifieke opbouw van een swingnummer, dat weliswaar zijn kracht vindt in de herhaling, maar binnen die vaste structuur ruimte laat voor modulering en de ritmische verschuivingen door syncopering.

Voor deze arts, tevens bestuurslid van de DGPP, voluit Deutsche Gesellschaft für Präventivmedizin und Präventionsmanagement, is er geen twijfel mogelijk: de jazz helpt tegen herseninfarcten, verbetert de zuurstofopname en daarmee het functioneren van alle organen, brengt de bloeddruk tot rust, verbetert het lichaamsgevecht door vetreductie, verbetert het immuniteitssysteem, helpt tegen depressies, maakt minder agressief, opent hart en ziel voor het schone en het positieve, en bevordert de tolerantie en het begrip voor andere mensen en culturen.

,,Jazzliefhebbers zijn lichtvoetiger, vrijer, gezonder en gelukkiger'', besluit dokter Rauhe. ,,Jazzliefhebbers halen meer uit het leven.'' Ja, hij is er zelf ook een.