De samenklank van Afrika en Azië

De Indiase percussionist Trilok Gurtu is een meester van de fusion-muziek en laat zich daarin niet door de mode leiden. Morgen treedt hij op in Amsterdam.

,,Je kunt muziek niet in een schelp stoppen en op die manier veilig bewaren, afgesloten van de buitenwereld. Veel mensen denken dat Indiase muziek te ingewikkeld is om op voort te bouwen, maar dat valt best mee. Je kunt onze muziek heel ernstig spelen, maar ook met humor. En best combineren met andere genres: funk, Braziliaans of Afrikaans. Muziek is een vorm van `present day religion', wel goddelijk maar niet heilig'', zegt de percussionist Trilok Gurtu.

Hij werd in 1951 in Bombay geboren in een muzikaal middle class-gezin. Toen hij vijf was, gaf hij zijn eerste radioconcert. Rond zijn twintigste ging hij op de gok naar Europa waar hij na allerlei romantische avonturen belandde in een Italiaanse folkgroep met cello en harp.

Trilok Gurtu keerde terug naar India, betaalde leergeld in de studio's van `Bollywood' – de megafilmindustrie van Bombay – en vertrok in '76 naar Amerika. Daar volgde hij Colin Walcott op in de fusion-groep Oregon. Vervolgens trad hij toe tot het trio van gitarist John McLaughlin waarmee hij zomer '88 te horen was in Paradiso. Datzelfde jaar nam hij in Duitsland Usfret op, zijn eerste plaat op eigen naam. Prominent aanwezig op deze soms heftige wereldjazzrock-cd is zijn moeder Shobha, in India een gewaardeerde zangeres in het semi-klassieke genre.

De razendsnel pratende Trilok toont zich bijzonder trots dat hij haar met deze plaat ook in fusion-kringen bekend heeft gemaakt. In juli '89 presenteerde hij haar zelfs aan het hardcore-jazzpubliek in het Amsterdamse BIMhuis. Op haar 75ste treedt ze nog altijd op en dient haar zoon onophoudelijk van advies als hij na een verblijf bij zijn `family' in Duitsland terugkeert naar zijn `home' in Bombay.

,,Ik kreeg op die eerste plaat in India een hoop kritiek, maar binnen een paar jaar probeerde iedereen het: uit het klassieke harnas te breken. Ik maak nu een kwart eeuw fusion-muziek en begin er eindelijk succes mee te krijgen. Door mijn werk met Don Cherry, McLaughlin en Joe Zawinul (op de cd Crazy Saints) had ik al een naam opgebouwd, maar de doorbraak kwam met Kathak waar Neneh Cherry op zong, kort na haar `Seven Seconds' met Youssou N'Dour.''

Op Gurtu's nieuwe cd African Fantasy, de achtste onder zijn eigen naam, is ex-Zap Mama Sabine Kabongo de hoofdzangeres. Zij is er ook bij tijdens de komende tournee. Gastrollen op de cd zijn er voor de Malinese ster Oumou Sangare en de in Benin geboren Parisienne Angélique Kidjo, door hem omschreven als `een heel sterke vrouw'.

,,Afrika plus Azië, dat is de beste combinatie die je kunt bedenken. Kracht plus geduld, wat kan daar tegenop? Met het woord `Fantasy' in de titel geef ik aan dat het niet het laatste woord over Afrika is. Het is geen concept-plaat, geen statement voor eeuwig. Ik had het ook anders kunnen doen. Doorslaggevend bij fusion is of je voeling hebt met de ingrediënten die je gebruikt. Laat je je door de mode leiden, dan is de kans groot dat het op een misbaksel uitdraait.

,,Heel belangrijk is ook de dosering. Als je het publiek onophoudelijk bombardeert met nieuwe dingen, dan jaag je het weg. Het is goed mensen even pats boem te shockeren, maar daarna moet je ze de hand reiken en voorzichtig binnenvoeren in werelden die ze misschien totaal niet kennen. Moeilijke dingen simpel laten klinken, dat is de kunst. Ik heb dat door schade en schande geleerd, want vroeger zeurde ik vaak dat niemand mijn muziek begreep. Ik wilde gewoon te veel tegelijk.

,,Ik weet nu dat je je niet gek moet laten laten maken en meester moet blijven over wat je doet. Jij moet de techniek gebruiken en niet andersom. Uiteindelijk waardeer ik al mijn ervaringen als goed, ook de zogenaamde slechte. Zo ervoer ik het destijds als een ramp dat ik geweigerd werd door het befaamde Berklee College of Music in Boston. Maar achteraf gezien ben ik er alleen maar blij om want ik zou er een kloon geworden zijn. Nu klink ik, dat krijg ik tenminste vaak te horen, anders dan elke andere percussionist. Ik bouw mijn eigen instrumenten, ik maak mijn eigen muziek en verder hoop ik dat God goed voor me zorgt.''

Kwartet Trilok Gurtu met o.a. zangeres Sabine Kabongo: 9/3 De Melkweg, Amsterdam. CD: African Fantasy ESC/EFA 03664.