`De tijd van Swiebertje is voorbij'

De crisisdiensten van de Riagg's voeren actie voor een hoger loon. ,,Na een weekenddienst zijn we kapot.''

,,Maar mevrouw, waaróm ziet u het dan niet meer zitten?'' Johanna van der Meer (40) wil niet meewerken. Twee dagen geleden keerde ze terug uit het psychiatrisch ziekenhuis, waar ze belandde na een mislukte zelfmoordpoging. Ze eist nu van haar huisarts een onmiddellijke heropname, anders staat ze niet voor zichzelf in. Han Kok (47) van de crisisdienst van de Riagg Rijnmond-Zuid probeert haar met engelengeduld te overreden bij haar gezin te blijven. ,,Ik merk dat u geen domme vrouw bent.''

Han Kok bemant op zondagmiddag in zijn eentje een piepkleine Riagg-post van het district Rijnmond-Zuid in Oud-Beijerland. Als sociaal psychiatrisch verpleegkundige moet hij de acute psychiatrische problemen oplossen, waar huisartsen en patiënten geen raad mee weten. Zijn dienst duurt 24 uur, onmiddellijk daarna wacht zijn reguliere werkweek.

Met alleen nog een psychiater als `achterwacht' heeft Kok de Hoekse Waard, Voorne-Putten, Goeree Overflakkee en Rozenburg onder zijn hoede, een eilandenregio met ruim 250.000 inwoners en 140 huisartsen. Hij beslist in overleg met de psychiater of er bij een acuut noodgeval opgetreden moet worden en, waar nodig, rukt hij uit met een koffer vol medicamenten.

Deze zondag is het relatief rustig, al beloofde het overdrachtspraatje van zijn collega 's morgens weinig goeds. Een agressieve man hield hem tot half zes uit zijn slaap, omdat de politie te weinig personeel had om snel op te treden. Pas na een handtekening van de burgemeester kon de man opgesloten worden. Kok: ,,Zulke ervaringen zijn dodelijk voor de motivatie. Wij moeten maar tijd inleveren, terwijl er nauwelijks nog wordt uitbetaald.''

De twaalfhonderd medewerkers van de crisisdiensten van de Riaggs zinnen op actie. Sinds april 1999 geldt bij de diensten een nieuwe CAO, die onregelmatig werk nauwelijks nog financieel compenseert. De vorm van de actie is nog onduidelijk. Kok: ,,We hebben fors moeten inleveren, terwijl we steeds meer taken moeten uitvoeren. Gaven we een paar jaar geleden alleen hulp aan patiënten, nu begeleiden we ook partners van dementerende ouderen en kinderen van psychotische ouders.''

De vraag is welke actie zinvol is, vraagt vakbondslid Kok zich af. Patiënten zijn vaak volledig afhankelijk van de weekenddiensten van de Riagg, die mogen natuurlijk niet de dupe worden. ,,Een staking lijkt me dus geen goed idee, maar dat er actie gevoerd gaat worden, is zeer terecht.''

Officieel heeft Kok eens in de zestien dagen een extra dienst, maar in de praktijk draaft hij elke week op ,,om paraat te staan op onchristelijke tijdstippen''. Bovendien wacht op maandagmorgen om half tien, een half uur na het einde van zijn weekenddienst, zijn eerste patiënt op zijn reguliere spreekuur.

,,De tijd van Swiebertje is voorbij'', vindt Kok. ,,Vroeger had elk dorp in onze regio de traditionele `dorpsgek', die we een paar weken per jaar onder onze hoede namen. Tegenwoordig kent ook onze regio problemen die vroeger alleen in de grote steden voorkwamen, zoals drugsproblemen en agressie.''

De bonden Abvakabo en CFO eisen extra toeslagen voor de onregelmatige crisisdiensten van de Riaggs. Dat zou neerkomen op een loonsverhoging van 107 tot 448 gulden per maand. Toch is geld niet de voornaamste inzet van de dreigende acties, zegt Kok. ,,Wat extra vrije dagen zijn ons nóg meer waard.''

De werknemers eisen volgens Kok toch vooral erkenning van hun werkgevers. De druk is af en toe onmenselijk. ,,Ik word, net als andere collega's, regelmatig bedreigd. We ontvangen daarom sinds kort nooit meer in ons eentje een patiënt. Aan de balie staan mensen te schreeuwen om hulp. Bovendien eist de maatschappij vaak dat wij de oplossing komen bieden voor die gestoorde buurman of de gek om de hoek.''

Onaangename ervaringen komen ook voor als Kok niet werkt. ,,Sommige `klanten' spreken mijn kinderen aan, als ik met ze door de Albert Heijn loop. Het wereldje is hier op de eilanden heel klein.''

Andere, meestal jongere collega's kunnen die druk vaak niet aan. Kok: ,,Er is veel ziekteverzuim, vandaar dat onregelmatige diensten meestal op dezelfde mensen neerkomen.'' De verzakelijking van de Riaggs van de laaste paar jaar, komt de motivatie ook niet ten goede. ,,Toen ik achttien jaar geleden met dit werk begon, ging ik als sociaal psychiatrisch verpleegkundige bij patiënten langs, nu hoor ik bij een unit die producten moet afleveren.''

De naam van de cliënte is om reden van privacy gefingeerd.