Raadpleging van Papoea's was farce

De Indonesische regering heeft in 1969 de `volksraadpleging' over de status van het vroegere Nederlands Nieuw Guinea (Irian Jaya) gemanipuleerd. ,,Met alle middelen, eigenlijke of oneigenlijke'', wilde Jakarta voorkomen dat het Papoea-volk zou kiezen tegen definitieve aansluiting bij Indonesië.

Dat blijkt uit een zogenoemde `geheime instructie' die de Indonesische commandant Soemarto van het ressort Merauke in mei 1969 gaf aan de regent van dit gebied in het zuidoosten van Irian Jaya. NRC Handelsblad is in het bezit van een kopie van de bewuste brief, waarin wordt gesteld dat deelnemers aan de `beraadslagende volksvergaderingen' (musyawarah) moeten worden geselecteerd op hun loyaliteit jegens Indonesië. Bestaat die niet, dan ,,moet men de moed hebben om oneigenlijke methoden te gebruiken om de bewuste leden te verwijderen''.

De soevereiniteitsoverdracht van Nieuw Guinea, eerst aan een overgangsbestuur van de Verenigde Naties en vervolgens op 1 mei 1963 aan Indonesië, werd vastgelegd in het Verdrag van New York van 15 augustus 1962. Nederland werd gedwongen daarmee in te stemmen, maar bedong wel dat op een later tijdstip de Papoea-bevolking zou worden geconsulteerd over de definitieve status.

De laatste jaren zijn er steeds meer aanwijzingen dat die volksraadpleging een farce is geweest. Bovenstaande brief bevestigt dat beeld. De Boliviaanse oud-diplomaat Ortiz Sanz, destijds hoofd van de VN-waarnemingsmissie, noemt de uitslag ook achteraf ,,wijs en verstandig''. Het Papoea-volk was nog ,,te primitief'' om over zijn eigen lot te beslissen, zegt hij tegenover deze krant. ,,Welke vrijheid kun je bieden aan een bevolking die niet in staat is haar eigen voedsel te produceren?'' En, stelt hij: ook Nederland, dat zijn inmiddels goede betrekkingen met Jakarta niet opnieuw in gevaar wilde brengen, legde zich neer bij de uitslag, hoe dubieus die ook was.

Over Ortiz Sanz schreef Soemarto: ,,Men dient als maatstaf te nemen dat hij adviseur en assistent is van de Indonesische regering en geen bemiddelende instantie. Om die reden dient hij zich te houden aan de hier geldende regels.''

VERKWANSELING VRIJHEIDpagina 7