Opwaarts mobielen verenigt u!

Zijn wij na vijfentwintig jaar eindelijk verlost van de terreur van Maurice de Hond en zijn politieke voorspellingen, of er staat alweer een nieuwe zelfbenoemde goeroe in de coulissen te trappelen om het zweepje over te nemen. De heer De Hond was al die jaren met zijn onafscheidelijke maatje Koos Postema de Bassie en Adriaan van het politieke tv-circus: uitermate herkenbaar en volstrekt voorspelbaar. Maurice immers had altijd gelijk. Zelfs al piste hij met zijn verkiezingsvoorspellingen meters naast de pot, dan nog lag dat nooit aan hem maar aan de kiezers die zo brutaal waren geweest zijn prognoses en instructies niet op te volgen. Wij zullen hem missen. Immers, de gotspe waarmee hij tot op vandaag volhoudt dat zijn advies om de millennium–badkuipen tot de rand met kaarsen en water vol te plempen absoluut juist was, maakt hem tot een `camp'figuur met songfestival allure.

Zijn opvolgers in de lucratieve politieke kristallen-bol-business hebben deze status nog niet bereikt, maar doen qua pretentie en arrogantie zeker niet voor hem onder. Het opinieweekblad HP/De Tijd en haar marktonderzoekbureau Motivaction groeperen ons, de kiezers, in het nummer van week 8 niet meer naar leeftijd en inkomen of zo, maar naar onze `levensinstelling en maatschappelijke normen en waarden'.

Of wij burgers dit nu willen of niet, wij zijn alleen indeelbaar in één van de zeven welhaast magische milieus die geformuleerd zijn op basis van `sociaal culturele onderstromen', die op hun beurt weer mede worden bepaald door zaken als genieten van het leven, zingeving, autonomie en overige kreten met een hoog Oininio-gehalte. Het zijn de geclusterde oprispingen van modellenfreaks, die de maakbare consument belijden tot op twee decimalen achter de komma nauwkeurig. Het leest als een gezelschapsspel voor de lange winteravonden met boterkoek en warme chocolademelk: Ra, Ra wie ben ik?

Iedere burger krijgt een grote zak met kreten voor de neus en moet daar een handjevol uitkiezen. Vervolgens vertelt de scheidsrechter die hiervoor heeft doorgeleerd, tot welke categorie van de Nederlandse burgerij jij behoort. Dat kan zijn de traditionele of de moderne burgerij, de convenience georiënteerden of de opwaartse mobielen. Ook is het mogelijk dat je behoort tot het zogenaamde `...denkbare deel van de natie' (HP/De Tijd) ofwel de kosmopolieten, de ontplooiers en de postmaterialisten.

Dagelijks lezen wij in onder meer bladen zoals HP/De Tijd dat het tijdperk van de ultieme individuele vrijheid is aangebroken en dat Internet ons zal voortstuwen op dit pad van individuele en zelf aangestuurde ontplooiing. Tegelijkertijd blijken wij thuis te horen in sjabloon segmentjes van de samenleving, vol met gelijksoortigen naar zingeving en sociaal-culturele onderstroom: kloontjes dus.

Of zijn deze ronkende modellen wellicht in elkaar gefrutseld voor hen die schijnzekerheden verkiezen boven het leven met onzekerheden? Het is in ieder geval het product van hen die heilig geloven in de overzichtelijke ordening van de samenleving en dus ook in de manipuleerbaarheid van deze componenten.

Dit zal zeker de politici aanspreken, dat spreekt voor zich. Maar nu blijkt ook de fameuze zenderkleuring van onze publieke omroep op deze gebakken lucht te zijn gebaseerd. Dat betekent dus dat NRC-verslindende `kosmopolieten', die zoals de Kijk- en Luisteronderzoeken ons leren bij voorkeur kijken naar Studio Sport en het Eurovisie Songfestival, op straffe van sociale onthechting op TV3 moeten gaan zitten `Kayzeren' in plaats van op TV2 te mogen 'campen'.

Het meest stuitende voorbeeld van dit soort classificatieonderzoek is het fenomeen van het Zaterdag Magazine. Het Magazine van de Volkskrant is volledig op dit model geënt en bij het vluchtig doorbladeren zijn de sjabloon-profieltjes makkelijk herkenbaar. Autobesprekingen zijn voor het opwaartse mobiel, design en tuin wenden zich tot de kosmopoliet en Wouter Klootwijk krijgt twee pagina's voor de wonderbaarlijke wereld van de venkel om de postmaterialisten te gerieven.

Nu moeten ondernemers zoals ijsjesfabrikanten of uitgevers van advertentiefuiken zelf maar weten wat ze doen, want wij burgers hebben de volstrekte vrijheid hun producten wel of niet aan te schaffen.

Het wordt echter ronduit bedreigend als deze modellenziekte zich meester gaat maken van ons woon- en leefmilieu. Gemeentelijke overheden, woningbouwcorporaties en zelfs projectontwikkelaars zijn wat betreft marktkennis en ervaring tamelijk onschuldig zoniet onwetend. Zij hebben altijd kunnen bouwen naar eigen inzicht, maar moeten zich nu opeens afvragen: voor wie bouwen we, wat bouwen we voor wie en voor welke termijn? Zij worden bestookt door talloze marketing marskramers die hun wonderolie uitventen in hapklare schijnoplossingen. Het gevaar is dan ook levensgroot dat de volgende generaties rondlopen in woonwijken die geconcipieerd zijn op de waan van vandaag in plaats van de visie op morgen. Woonoorden met de multigeprofileerde treurnis van de Magazines en de zenderkleuring anno 2000: herkenbaar, indeelbaar, voorspelbaar.

Want, pas toch op. De tweeverdienende `mobiel' of `kosmopoliet' of `ontplooier' van vandaag kan immers negen maanden na het ludieke weekeinde in Toscane verworden zijn tot een met Pampers slepende `moderne burger'.

Dus opwaarts mobielen, blijf wie je bent, want voor je het weet zit je met je handen in de stront.

Wouter Knapper is marketing-adviseur. het woonmilieu