NOORSE JAGER ONTWIKKELT ZICH TOT ZAKENMAN

Hij gaat houten huizen uit Canada importeren, begon onlangs met vrienden een sportcafé, jaagt op elanden, eet bloedcake en is getrouwd met een voormalige Miss Noor- wegen: het opwindende leven van olympisch kampioen Ådne S⊘ndrål (28).

Het verhaal van de gestolen schaatsen van Ådne S⊘ndrål zou een script voor een avonturenfilm kunnen zijn. Achterovergeleund in een sofa van het luxueuze Kokosai 21-hotel in Nagano schetst de Noorse schaatser de openingsscène.

Na de wereldkampioenschappen allround van een maand geleden in Milwaukee reisde S⊘ndrål na een kort verblijf bij vrouw Helga en zijn zoontjes Sander (5) en Svetl (1) door naar Italië. In Baselga zou Noorwegens populairste schaatser op z'n specialiteit, de 1.500 meter, deelnemen aan de voorlaatste wereldbekerwedstrijd van het seizoen.

Op het vliegveld van Milaan had hij met ploeggenoot Petter Andersen een auto gehuurd. ,,Onze bagage stond op een karretje en ik had de auto net een paar meter naar voren gereden zodat de bagage erin kon. Opeens zag ik dat mijn rugzak met m'n enige paar schaatsen niet meer bij de bagage lag.''

Er spookte van alles door z'n hoofd. ,,Eerst dacht ik dat ik de rugzak in de aankomsthal had laten liggen. Hij kon toch niet gestolen zijn? We liepen terug naar het autoverhuurbedrijf, waar ze een videoband terugdraaiden waarop te zien was dat ik daar wegliep met de rugzak om m'n schouders. Toen was het duidelijk dat ze wel gestolen waren.'' Per telefoon werd de Noorse ambassade in Rome verwittigd, evenals het Noors Olympisch Comité. Die namen contact op met de Italiaanse politie, maar S⊘ndrål zou zijn schaatsen nooit meer terugzien.

Het was vrijdagmiddag één uur en de volgende ochtend om elf uur moest hij in Baselga op het ijs staan om punten te vergaren voor het wereldbekerklassement op de 1.500 meter, de afstand waarop hij aan de leiding ging. Het was nu zaak zo snel mogelijk andere schaatsen uit Noorwegen te laten overkomen.

Thuis had S⊘ndrål in de kelder nog een paar schaatsschoenen liggen, de exemplaren waarmee hij in '98 in Nagano Ids Postma op de olympische 1.500 meter had afgetroefd. Vanuit Milaan belde hij een vriend in Oslo, die als makelaar op dat moment met klanten een huis bekeek. Nadat deze man de schoenen had opgehaald, scheurde hij in zijn auto op topsnelheid naar Larvik, om ijzers op te halen bij de man die de `buizen' van S⊘ndrål prepareert.

Een andere vriend van S⊘ndrål slaagde erin om op de luchthaven van Larvik een toestel aan de grond te houden waarmee de schaatsen richting Italië zouden worden gevlogen. Om half drie, anderhalf uur na de ontdekking van de diefstal, zou het vliegtuig vertrekken, met bestemming Kopenhagen. ,,De gezagvoerder wilde het vertrek niet langer dan vijf minuten uitstellen. Dat was net genoeg, want op dat moment kwam m'n vriend met de schaatsen op het vliegveld aan.''

In Kopenhagen zou een van S⊘ndråls vrienden op het vliegtuig naar Milaan stappen, maar alsof de duvel ermee speelde werd die vlucht wegens technische problemen geschrapt. Dan maar naar Zürich, Zwitserland. ,,M'n vriend huurde daar een auto om naar Baselga te rijden, maar toen bleek dat wegens hevige sneeuwval de Flüela-pas gesloten was, tussen Davos en St. Moritz. Toen is-ie over Liechtenstein gereden. Zaterdagochtend om zes uur was hij in ons hotel.''

Op nieuwe ijzers en ouwe schoenen, die hij had afgedankt omdat het leer slap was geworden, stapte S⊘ndrål in Baselga een paar uur later op het ijs. De schoenen boden hem geen enkele steun en al snel ging hij op het rechte stuk onderuit. De korst op de palm van zijn linkerhand herinnert aan die val. Maar ook zijn linkerschouder was uit de kom geraakt. De Nederlandse ploegarts Hans van Kuyk was er snel bij en plaatste de arm weer op z'n plaats terug.

,,Pijn? Viel wel mee. Ik was bang dat het seizoen voorbij was.'' Na dat weekend ging S⊘ndrål naar een ziekenhuis in Oslo waar protheses voor gehandicapten worden gefabriceerd. Daar liet hij het leer van zijn schoenen opstijven. Het weekend daarop zou hij ze in Heerenveen weer nodig hebben voor de laatste wereldbekerrace op de 1.500 meter. ,,Ik moest en zou de wereldbeker winnen.''

Maar bij de trainingen in Heerenveen herhaalde de geschiedenis van Baselga zich. Opnieuw waren zijn schaatsen er de oorzaak van dat hij onderuit ging, tot twee keer toe. Het leer van zijn schoenen was nog steeds te zacht. ,,Voor de wedstrijd van zaterdag waren m'n coach en ik ontzetend nerveus. Ik zag al voor me hoe ik in een uitverkocht stadion zou vallen tijdens de race en Rintje onderuit zou rijden. Bam, samen tegen de boarding aan.'' Tot opluchting van S⊘ndral voltrok dat worst-case-scenario zich niet. Hij bleef overeind, eindigde als vierde en verzekerde zich van de wereldbeker.

Intussen had S⊘ndrål in Japan nieuwe schaatsen besteld, om daarop vandaag in Nagano bij de WK afstanden de 1.500 meter en morgen de 1.000 te kunnen rijden. ,,Er is maar één fabriek die mijn schaatsschoenen kan maken en die staat hier, op anderhalf uur van Nagano, bij SSS in Okaya. Omdat ik zulke rare voeten heb (S⊘ndrål houdt ter illustratie zijn platvoeten met de zolen tegen elkaar) moet ik voor elk paar schaatsschoenen een afdruk laten maken. Dat doe ik sinds 1996 en sindsdien gaat het schaatsen een stuk beter. Ze worden nu al jaren handgemaakt. Als je de fabriek binnenstapt, ga je vijftig jaar terug in de tijd. Ouwe machines, mensen van 60, 70 jaar. Schitterend om te zien. De meeste andere schaatsers gaan naar Viking in Nederland en kunnen een greep doen uit het assortiment schaatsen, maar voor mij werkt het zo niet.''

S⊘ndrål arriveerde vorige week vrijdag in Japan. Zonder schaatsen. Een dag eerder waren zijn nieuwe exemplaren gefabriceerd in Okaya, op basis van een extra dubbele voetafdruk die hij ooit in Japan had laten maken. ,,Ik had me voorgenomen direct naar huis te gaan als ze niet goed zouden zitter. Meteen na aankomst ben ik het ijs opgegaan. Na tien meter voelde ik dat 't okay was.''

Ver weg in het buitenland mist S⊘ndrål vooral zijn kinderen Sander en Svetl. ,,Kinderen zijn maar één keer klein en je wilt ze zien opgroeien. De kleinste leert nu net lopen. Hij heeft net weer drie stappen gelopen. Had ik graag bij willen zijn. Z'n persoonlijke record is vijf. Daar staat tegenover dat ik m'n kinderen in voorjaar en zomer weer wat vaker zie dan `normale' vaders.''

Zijn oudste zoon was drie jaar toen S⊘ndrål twee jaar geleden in Nagano olympisch goud won. Sander zag het thuis op tv. ,,Hij zat toen in z'n piratentijd. Nog steeds trouwens. Die gouden medaille beschouwde hij als een schat.'' S⊘ndrål zou niet kunnen zeggen waar zijn medaille precies ligt. ,,Nee, m'n zoon heeft 'm niet in de grond gestopt. Hij ligt ergens in een la. Voor de Spelen dacht ik, als ik goud win, doe ik die medaille elke dag om. Maar ik geef er niet zoveel om. Ik draag vooral goeie herinneringen aan Nagano met me mee.''

In de zomer van 1998 trouwde S⊘ndrål met een voormalige Miss Noorwegen, Hege Baardsen. ,,Het is Hege S⊘ndrål. Lekker ouderwets.'' Hij leerde haar kennen tijdens een vakantie in de Caraïben, in 1991. ,,Ik hoorde pas na een paar dagen dat ze het jaar daarvoor Miss Noorwegen was geweest, maar het verbaasde me niks. She was really pretty. Maar ik werd verliefd op het meisje achter het mooie uiterlijk. Ze woonde een tijdje samen met haar opvolgster. Inderdaad, dat was een leuke plek om te vertoeven'', zegt S⊘ndrål met een vette glimlach.

Van zijn echtgenote mag S⊘ndrål net zo lang blijven schaatsen als hij zelf wil. Na elk seizoen nemen ze gezamenlijk de beslissing of hij doorgaat. Binnenkort staat het gezinsoverleg weer op het programma. ,,Ik stop of ik ga door tot en met de Winterspelen van 2002. Ik realiseer me dat het niet leuk is voor m'n vrouw om zoveel met de kinderen alleen te zijn. Zij is steeds degene die bijvoorbeeld met de oudste naar de voetbalclub gaat, tussen al die andere vaders. Nee, die andere vaders vinden het niet zo erg dat ik er niet bij ben.''

S⊘ndrål ontwikkelt zich intussen steeds meer van schaatser tot een zakenman, geheel in de lijn van zijn economiestudie die hij over twee jaar hoopt te voltooien. Hij heeft een aandeel in het vorig weekend in Mos bij Oslo geopende Sportcafé, waar onder meer op paarden en voetbalwedstrijden kan worden gewed. Mede-aandeelhouders zijn onder anderen de Noorse schaatsbondscoach Geir Karlstad en de skiër Tom Stiansen, oud-wereldkampioen slalom.

In de loop van dit jaar stort S⊘ndrål zich in een nieuw commercieel avontuur: de import van houten huizen uit Canada. ,,Dat is bij ons booming business. De prijs van hout en het arbeidsloon zijn in Canada goedkoper. We halen ze als pakketten naar Noorwegen en daar worden ze in elkaar gezet.'' Het initiatief kwam tot stand toen hij in Calgary op de maandelijkse bijeenkomst van Noorse immigranten, verenigd in de Torske Klubben (de kabeljauwclub), kennismaakte met een Noor die daar in houten huizen handelt. ,,Als we in Calgary zijn, gaan we daar langs, vooral om aquavit te drinken.''

S⊘ndrål is een buitenmens. Als zoon van een onderwijzersechtpaar groeide hij op in Hol, op een kleine boerderij in het belangrijkste wintersportgebied van Noorwegen, tussen Oslo en Bergen. ,,Als ik schaats of studeer mis ik vooral de bergen, het vissen, skiën en jagen, vooral op elanden. Vorige zomer heb ik gevist met Eskil Ervik, Bart Veldkamp en Marnix ten Kortenaar. We hadden geen mes meegenomen, dus toen we een kabeljauw hadden gevangen maakte Eskil met z'n wijsvinger in de kieuwen de vis dood. Tsjak. Ingewanden eruit en al. `No, no', riep Marnix van schrik. Die kon dat niet aanzien.''

,,Ik was drie jaar toen ik bij ons op de boerderij voor het eerst zag dat een schaap werd geslacht. Het bloed werd verwerkt in een cake. Ik was zeven toen ik voor het eerst ging jagen. Dieren worden geboren, gedood en opgegeten; daar is niks vreemds aan. Als mensen hebben we de verantwoordelijkheid om voor de natuur te zorgen en vervolgens kunnen we er van oogsten. Ja, dat geldt ook voor walvissen. Tegen de walvissenjacht heb ik niks zolang er genoeg van zijn en er een quotum is. Ik weet dat ik me daar niet populair mee maak in Nederland.''

Nederland wordt mogelijk het land waar S⊘ndrål straks een commercieel schaatsavontuur begint. ,,Ik wil geen deuren dichtgooien'', zegt hij op de vraag naar welke ploeg zijn voorkeur uitgaat. Het Noorse Olympisch Comité en de Noorse schaatsbond willen meewerken aan een transfer en zelf wil S⊘ndral ook wel, op voorwaarde dat hij z'n coach Tom-Erik Oxholm kan meenemen. ,,Hij is erg belangrijk voor me. Hij moet mee kunnen en gelukkig wil hij dat zelf ook. In de eerste plaats moet een aanbod sportief interessant zijn. Ik weet wat een team nodig heeft om goed te zijn. Het geld komt op de tweede plaats. Ik heb nu een goed inkomen, eigenlijk is er geen enkele reden om iets anders te gaan doen.''

Bang voor het zwarte gat na zijn schaatscarrière is S⊘ndrål niet. ,,Ik zal het schaatsen wel missen. Ze zeggen dat het lijkt of je een goede vriend verliest. Je hebt de foto's en de herinneringen. Veel sporters zijn narrowminded en maken een harde landing als ze stoppen. Opeens zijn de mensen weg die er jaren alles aan hebben gedaan om je beter te maken. Dan sta je niet meer in het middelpunt van de belangstelling. Ik wil straks een zachte landing maken en laten zien dat ik niet alleen iets met m'n benen kan maar ook met m'n hoofd.''