Geen meisjes

Het populair-wetenschappelijke tijdschrift Kijk bestaat vijfentwintig jaar. Ter gelegenheid daarvan wordt in het jubileumnummer een vijftiental min of meer bekende Nederlanders gevraagd naar hun ervaringen met het blad. Astronaut Wubbo Ockels herinnert zich nog een artikel over het opblazen van gebouwen: ``Een goed voorbeeld van een spectaculair verhaal waar heel interessante wetenschap achter blijkt te zitten.' En fotomodel en celebrity Daphne Deckers blijkt vroeger het liefst te hebben gelezen over geschiedenis, opgravingen en Romeinen. Die Kijk bestaat echter niet meer. Het is veelbetekenend dat Deckers in het jubileumnummer zo ongeveer de enige vrouw is (behalve in de advertenties). Vreemd genoeg is de briljante nerd in de strip technotess@sexy.nl weer wèl een meisje.

De inhoud van Kijk lijkt op die van Discovery Channel, wat later op de avond. Een greep uit de inhoud van het jubileumnummer: extreme sporten, op-leven-en-dood-vakanties, opgraven van een ingevroren mammoet, Biosphere 2, een lavameer in een Ethiopische vulkaan en natuurlijk: de Hubble-telescoop. Echt verhalen voor Wubbo Ockels dus: veel spektakel, maar ook vrijwel altijd informatief. Uit het stuk over het fascinerende lavameer in Ethiopië wordt weliswaar niet erg duidelijk wat het levensgevaarlijke wetenschappelijke onderzoek daar nu precies oplevert, maar wat geeft dat? Zo'n onderwerp kan veel hebben, en de foto's zijn prachtig. Het verhaal over elektronische oorlogsvoering geeft weer wel veel details (inclusief een opengewerkte graphic van de B2-stealth bommenwerper). Ook het stuk over de nieuwe generatie zuinige auto's is helder en inzichtelijk.

Kijk is duidelijk een populair-wetenschappelijk blad voor jongens tussen veertien en twintig, zoals hoofdredacteur Hans Waleveld onlangs nog verklaarde in een interview met Het Parool. Geen verhalen dus over bijtjes en bloemetjes? vroeg de interviewer nog. `Nee', aldus de hoofdredacteur, `dat vinden onze lezers niks, tenzij het over killer bees gaat (...) Haaien komen ook in aanmerking.' In het jubileumnummer wordt weer wèl de reuzenpanda belachelijk gemaakt, in de serie `Gouden Dodo', over slome en domme dieren die tòch overleven. Een hoog knuffelgehalte, luidt de conclusie van het overigens informatieve artikel, `maar het is een blijft een stuk chagrijn'.

Daphne Deckers' Romeinen lijken voorgoed vertrokken. Zelfs naar sociale wetenschap moet je goed zoeken in de inhoudsopgaven op het internetarchief (www.kijk.nl). In oktober vorig jaar had Kijk nog wel een soort geschiedenisverhaal onder de titel Gevaarlijke Vrouwen: `Je hoort wel eens: als vrouwen de baas waren, zou er geen oorlog zijn. En dat terwijl ze vroeger wel degelijk van een stevig potje knokken hielden'. En ja, in januari vorig jaar had Kijk ook een psychologisch artikel over Foute Vrienden: `Vrienden kunnen je ook meeslepen in dingen die je helemaal niet ziet zitten.'

Gek genoeg is het jubileumartikel over futurologie het minst interessant. Het is een warrige vermenging van marktonderzoek, astronomie, economische planning en science-fiction. De mini-interviewtjes over wetenschap en de toekomst met `bekende' Nederlanders zijn al weer een stuk aardiger, al was het maar om te zien dat minister Hermans van Onderwijs een vlak politiek correct beleidsverhaaltje ten beste geeft, vrijwel zeker ingestoken door zijn voorlichtingsafdeling. Teleurstellend is dat de meeste geïnterviewden niets over hun jeugdervaringen met Kijk zeggen, zoals Daphne Deckers en Wubbo Ockels dus wel doen. Wetenschap is ingenieus, knap en creatief, aldus de meesten, maar dat wisten we al wel. Lazen de topastronomen Titus Galema (Caltech) en Paul Groot (Harvard) dan nooit Kijk?

Het blad moet toch een belangrijke rol spelen in de verspreiding van het wetenschappelijke gedachtengoed onder de (mannelijke) jeugd, vroeger en nu. De universiteiten adverteren er niet voor niets gretig met hun bèta-afdelingen. De oplage is 78.000, met een bereik van 428.000 lezers. `Je moet het zelf weten', aldus de sympathieke leuze van het blad. Ik had daarom wel wat meer over de invloed en de geschiedenis van Kijk willen lezen – maar ja, dat soort belangstelling valt waarschijnlijk totaal buiten de formule.

Een klassieke eigenschap van een blad als Kijk is dat de lezer een beetje bang moet worden gemaakt voor naderende rampen. Zo'n angstscenario is deze maand te vinden in de rubriek `Bèta exact bekeken' (overigens verreweg het taaiste stuk in het tijdschrift). Onder de titel `Een beetje zout' wordt uit een dalend zoutgehalte in de zee tussen de Shetlandeilanden en de Faroer vrij dwingend afgeleid dat de warme golfstroom, waaraan West-Europa zijn gematigd klimaat heeft te danken, ieder moment van richting kan veranderen. `De herfst van de lange winter kan al begonnen zijn', is de laatste zin. Ik krijg het nu al koud.

Ondanks al het spektakel zijn vrijwel alle artikelen nuchter van toon. Het wetenschappelijk gehalte van het herlevende Biosphere 2-onderzoek wordt subtiel onderuitgehaald in een amusante reportage over een bezoek aan die reusachtige glazen koepel in Arizona. Het verhaal over lichamelijke roofbouw in de sport is evenwichtig. En in het verhaal over Dick Mols redding van een mammoet uit het ijs blijkt overduidelijk hoe groot de invloed is van de media, in casu Discovery Channel, op dit soort operaties. Uitzending 12 maart, om 21.00, meldt de zender in een grote advertentie verderop in het nummer.

Kijk, populair wetenschappelijk maandblad. Maart 2000 Jubileumnummer 25 jaar. 88 blz. Losse nummers ƒ7,40. Abonnement ƒ41,70. Uitgave VNU, tel. 023-5566655. www.kijk.nl