Den Haag doet lacherig over de regels

Regels voor bewindslieden zijn niet altijd hard of helder. Een strikte toepassing ervan wordt verafschuwd.

Het gerucht gaat zelfs, zei de woordvoerder van A. Peper (Binnenlandse Zaken) gisteren, dat de minister te dure potloden gebruikt.

Wat mag en niet mag, wat hoort en niet hoort: als het om overtredingen van regels door ministers of Tweede-Kamerleden gaat, wordt er in Den Haag het liefst lacherig gedaan. Het is zo particulier. Zo klein ook. Mág een minister misschien een aardige auto rijden?

Tweede-Kamerleden, ook van de oppositie, zijn allang blij als een andere partij de rituele schriftelijke vragen indient. Van der Hoeven (CDA) zei in reactie op het bericht over Pepers dienstauto - hij overtreedt vrijwel alle normen - het ,,vervelend'' voor de minister te vinden dat hij zo onder de loep wordt gelegd. Ze wilde zich slechts aansluiten bij vragen van anderen. GroenLinks en de SP hadden ze ingediend, dat was genoeg.

Peper is onderwerp van onderzoek door een commissie uit de gemeenteraad van Rotterdam. Officieel oogmerk is de geruchtenstroom te dempen over onjuiste declaraties van Peper en een aantal wethouders. Duidelijk is echter dat dit onderzoek ook is gemotiveerd door revanchisme onder (PvdA-)politici in Rotterdam. Peper bruskeerde in Rotterdam vele medewerkers, een habitus die hij ook in zijn nieuwe baan aan de dag legt. Maar de combinatie met zijn reputatie van iemand die de rekening algauw naar de gemeenschap stuurt, is een riskante: dat blijkt.

Ook op Binnenlandse Zaken is alweer een geruchtenstroom op gang gekomen over losse declaraties van Peper. Twee zaakjes zijn recentelijk bekend geworden. En in beide speelt, net als trouwens in het Rotterdamse onderzoek, dat de regels zacht danwel onhelder zijn. Inzake dienstauto's zijn ze zo bureaucratisch en gecompliceerd, dat zelfs deskundige ambtenaren soms mis tasten. Tegelijk werd rond Pepers Chrysler duidelijk dat zijn ministerie weinig behoefte had te vertellen hoe het zit. Daarna bracht publicatie van de overtredingen aan het licht dat veel politici het een storm in een glas water vinden, zoals Kamerlid Luchtenveld (VVD) zei. ,,De spruitjeslucht komt mij indringend tegemoet'', aldus Peper zelf gisteren in RTL Nieuws.

Met dienstreizen ligt het subtieler. Peper liet het ticket van zijn echtgenote voor een Antillen-reis door het rijk betalen, wat de regels voor buitenlandse reizen ,,in beginsel'' niet toestaan. In antwoord op Kamervragen bevestigde premier Kok gisteren deze ,,hoofdregel'' maar bewindslieden kunnen er ,,op goede gronden'' van afwijken. Die gronden mogen ze zelf aanwijzen. Over de betaling van het ticket voor Pepers echtgenote schrijft Kok niets. Wel biedt hij Peper een uitweg ingeval een overijverig Kamerlid vervolgvragen in de pen heeft: de Antillen zijn strikt genomen geen buitenland, dus men kan niet zeggen dat hier de regels voor buitenlandse dienstreizen gelden.

Beide kleine kwesties maken inzichtelijk dat simpele uitgangspunten (`regels zijn regels') bij de overheid niet meer als de maat der dingen worden beschouwd. De klassieke overheid, die van haar dienaren strikte naleving van normen vereiste, verschiet van kleur. Lossere mores uit het bedrijfsleven treden de overheid binnen. Politicoloog Van Schendelen verdedigde dit onlangs in de Volkskrant met verve: lafaards die nooit regels overtreden, presteren meestal ook weinig, en dat is veel erger dan soms een overtredinkje. Hij kreeg veel bijval uit Den Haag.

De vermenging van `oud' en `nieuw' is niet uitgekristalliseerd. Wijlen minister Dales van Binnenlandse Zaken, een voorganger van Peper, zette in 1992 de integriteit van de overheid op de agenda. Zij was keihard, haar bekendste wapenfeit werd de zaak-Seinstra: de burgemeester van Goes vloog de laan uit voor onjuiste declaraties ter waarde van 3.900 gulden in drie jaar. Peper zelf publiceerde vorig najaar een eigen nota over integriteit en is als minister van BiZa beheerder van talloze strenge normen uit een ogenschijnlijk verleden. Zoals: een ambtenaar die een cadeau groter dan 50 gulden aanvaard, is in overtreding.

Er huizen kortom twee zielen in één borst. Ook bij Kok. Ergerde Peper zich mateloos over het gedoe rond zijn dienstauto en dienstreizen, Kok had daar gisteren weinig last van. ,,Ik vind dit geen gezeur. Het is goed dat nog eens naar voren wordt gebracht wat de hoofdregel is. Dit hoort bij een transparante, open democratie.''