Boezem vol, polder op slot

De dijken zijn al verhoogd, maar het water stijgt nóg harder. Het kabinet presenteerde deze week een nu al omstreden plan voor `gecontroleerde overstroming' van de rivieren.

De presentatie had veel weg van een overval, zegt dijkgraaf Hans van der Vlist. Staatssecretaris De Vries die in het pompeuze Slot Loevestein voor snorrende televisiecamera's haar blauwdruk voor het rivierenland wereldkundig maakt. Toegegeven: het water moet meer ruimte krijgen. ,,Maar ze weet de oplossing al voordat ze bewoners, gemeenten en andere betrokkenen heeft ingelicht en heeft overtuigd van het probleem. Dat vind ik onverstandig, kortzichtig ook. We richten de wereld niet in vanuit het water alleen.''

Spreekt hier een getourmenteerd schaduwminister? De PvdA'er Van der Vlist stond bij de laatste kabinetsformatie bovenaan veel verlanglijstjes. Hij was in de race voor VROM en Verkeer en Waterstaat en had maandag dus bijna zelf op die zeventiende-eeuwse zetel kunnen zitten. Bulderend gelach. Dan diplomatiek: ,,Besturen blijft heel interessant. Als je de problemen gedeeld krijgt, heb je de oorlog al bijna gewonnen.''

De dijkgraaf heeft makkelijk praten. Zijn Hoogheemraadschap Uitwaterende Sluizen in Hollands Noorderkwartier valt buiten de voorstellen. Maar zo simpel ligt het niet, zegt Van der Vlist. Tussen polder en rivierengebied bestaat een landschap van verschil, maar de problemen zijn hetzelfde. Zonder meer ruimte te scheppen voor het water zijn ook in Noord-Holland droge voeten en gezond water een onhaalbare kaart in deze eeuw. Vandaar dat de provincie komende dinsdag spreekt over herinrichting van polder De Zeevang. Kiest de provincie voor meer bemaling of willen ze van de Beetskoog bij Schardam, even onder Hoorn, een overlooppolder maken?

Een keuze is onafwendbaar, constateert Van der Vlist. Uit berekeningen blijkt dat de komende dertig à veertig jaar de zeespiegel met vijftig centimeter stijgt en er twintig tot dertig procent meer regen valt. En nu al loopt de boezem in Noord-Holland jaarlijks helemaal vol en gaat de polder op slot omdat het peil van het Markermeer en de Waddenzee te hoog is. Dat leidde er in 1994 toe dat grote delen van Noord-Holland onder water stonden: ,,De polder is een bak en die regent en stroomt vol.'' En dan heeft Van der Vlist nog niet eens het gezondheidsprobleem genoemd dat ontstond doordat vanaf de jaren zestig nat boerenland werd drooggelegd en bebouwd met bollenbedrijven, kassen en huizen. ,,Er kwamen veel doodlopende sloten bij. Combineer dat met het rioolwater dat de polder instroomt en je kunt op je vingers natellen dat er een hoop koeien ziek van zijn geworden.''

Zijn politiek-bestuurlijke inslag heeft de dijkgraaf ertoe gebracht om de provincie twee scenario's voor te leggen. De eerste variant, het gemaal erbij, kost vijftig miljoen gulden. De tweede mogelijkheid – van de Beetskoog een overlooppolder maken – is tweemaal zo duur, maar levert tegelijkertijd natuur en recreatie op. ,,Die maatschappelijke meerwaarde vinden, dat is de uitdaging van dit vak. Het water is nog te zeer van de deskundigen. De kunst is om de waterplannen met andere ruimteclaims te combineren zodat het water weer van de mensen wordt.''