Blaskic: geen sul maar trotse generalissimo

De Bosnisch-Kroatische generaal Blaskic, gisteren tot 45 jaar cel veroordeeld door het Haagse oorlogstribunaal, was een hoofduitvoerder van etnische zuiveringen. Hij leidde zijn troepen met strakke hand.

De 39-jarige generaal Tihomir Blaskic trok wit weg toen rechter Claude Jorda gisteren zijn vonnis had voorgelezen. Zijn vrouw Ratka barstte in snikken uit, zijn kind gilde het uit. Een celstraf van 45 jaar: de langste straf voor de hoogste militair die tot dusver door het Joegoslavië-tribunaal is gevonnist.

Blaskic was in Centraal-Bosnië commandant van de HVO, het leger van de Bosnische Kroaten, toen zijn politieke leiders besloten tot etnische zuiveringen tegen de moslims in de lente van 1993. Blaskic was de hoogste uitvoerder van dit plan. Hij kreeg zijn bevelen van generaal Milivoje Petkovic, commandant van de HVO, Mate Boban, de politieke leider van de Bosnische Kroaten die in 1997 overleed, en Dario Kordic, diens tweede man.

Vanaf 16 april 1993 begonnen de Bosnische Kroaten met terreur tegen de moslims. De vallei van de Lašva werd leeggeveegd. Het patroon bestond uit beschietingen in de ochtendschemering, waarna militairen, politietroepen en paramilitairen de moslimdorpen binnentrokken. Er werden mannen gedood en mishandeld, vrouwen verkracht, moskeeën opgeblazen, huizen geplunderd en in brand gestoken, vee afgevoerd of neergeknald. Het dorp Ahmici, waar op 16 april ruim honderd moslims werden neergemaaid of levend verbrand, werd door een bezoek van Britse vredeshandhavers met in hun kielzog een cameraploeg wereldwijd bekend.

De overlevende moslimmannen werden van hun familie gescheiden, onder onmenselijke omstandigheden gevangen gezet, gedwongen loopgraven aan te leggen in de frontlinie, als menselijk schild misbruikt. Bij de wijk Stari Vitez brachten Bosnisch-Kroatische troepen op 18 april een truck met honderd kilo springstof tot ontploffing, waarbij 16 doden vielen en 30 gewonden. Wijken in de naburige moslimstad Zenica werden ongericht beschoten. Het resultaat van de campagne - die leek afgekeken van de Bosnische Serviërs - was zeer bevredigend. Nog altijd wappert in Centraal-Bosnië, midden in moslimgebied, de Kroatische vlag boven twee enclaves rond de stadjes Vitez en Kiseljak.

In het dossier `Lašva-vallei' lopen meerdere zaken. Kamphoofd Aleksovki kreeg vorig jaar slechts 2,5 jaar celstraf. Vijf mannen die betrokken waren bij de slachting in Ahmici kregen in januari dit jaar straffen van zes tot 25 jaar. De zaak tegen politiek leider Kordic en Blaskic' rechterhand Cerkez loopt nog.

De raadslieden van Blaskic wezen tijdens het twee jaar durende proces op het in hun ogen geringe gezag van hun cliënt. Chaos regeerde in Centraal-Bosnië, zo stelden ze. De militaire politie, speciale troepen als `De Jokers' of `De Ridders', paramilitaire eenheden: ze zouden zich aan Blaskic' gezag hebben onttrokken. De HVO was geen leger, maar meer een ordeloos verbond van milities. Blaskic zou zijn best hebben gedaan zijn soldaten in het gareel te krijgen, maar had geen overwicht, onvoldoende getrainde officieren en was van de buitenwereld afgesloten in zijn hoofdkwartier te Vitez. Blaskic zelf leek tijdens zijn proces uiterlijk te veranderen van een trotse generalissimo, de kin fier vooruit, tot een wat sullig type.

In totaal passeerden 158 getuigen de revue en werd 1.500 bewijsstukken van vaak enkele honderden pagina's geproduceerd. Toch bleken de rechters niet onder de indruk van Blaskic verweer. Het probleem is dat de belangen van de verdachte Blaskic niet sporen met die van de generaal Blaskic. Nu wil hij aantonen dat zijn troepen ongetraind en ongedisciplineerd waren, toen liet hij video's opnemen in trainingskampen waar zijn mannen tot elitetroepen werden gedrild. Nu wil Blaskic aantonen dat hij niks in de melk had te brokkelen, toen liet Blaskic zijn gezag optimaal gelden tegenover zijn achterban, journalisten, waarnemers en vredestroepen.

Het was voor de aanklager eenvoudig documenten te overleggen, waaruit bleek dat Blaskic het bevel voerde over alle troepen in Centraal-Bosnië. Voor, tijdens en na de aanvallen regende het schriftelijke bevelen aan zijn troepen, waarin hij beval dorpen te ,,zuiveren''. Hoewel er een gebrek aan radio's was, kon Blaskic met zijn ondergeschikten praten via telefoonlijnen, koeriers, mobiele telefoons. Zijn troepen in Kiseljak vuurde hij aan door te schrijven dat moslimtanks in de stad Zenica Kroatische burgers verpletterden.

Waarnemers getuigden tijdens het proces dat Blaskic achteraf stelde dat de slachting in Ahmici was aangericht door Serviërs of door moslims zelf. Niemand werd door hem gestraft. De generaal kan zich volgens de rechters niet achter politici verschuilen: de politieke en militaire structuur waren diep verstrengeld in `Herceg-Bosna', de Kroatische republiek in Bosnië. Politici als Boban en Kordic droegen uniformen en stelden ultimata; militairen als Blaskic zaten op het podium tijdens nationalistische bijeenkomsten. ,,Generaal Blaskic wist precies wat er gaande was'', aldus rechter Jorda. De rechters oordelen dat de Bosnische Kroaten in 1993 de plannen uitvoerden die beraamd waren in Zagreb, door de Kroatische president Tudjman en zijn nationalistische entourage. Die stookte de Bosnische Kroaten en de moslims tegen elkaar op en stuurde troepen naar Bosnië. De loopbaan van Blaskic getuigt hiervan, aldus de rechters; hij werd na Bosnië generaal in het Kroatische leger. Daarmee is de oorlog tussen de moslims en de Kroaten van 1993-94 een internationaal gewapend conflict, dat valt onder de Conventie van Genève.

Met Blaskic heeft het tribunaal voor het eerst een hoge militair gevonnist, een hoofd-uitvoerder van etnische zuiveringen. Wat nog mist, is de politieke en militaire top die dat beleid uitstippelde. Voor hen reserveren de rechters wellicht de hoogste straf: levenslang.