Overgrote meerderheid

In ieder dagblad staat van tijd tot tijd een lezersbrief die begint met: `Ik ben ervan overtuigd dat ik namens de overgrote meerderheid van het Nederlandse volk spreek als ik zeg dat...'. Het is meer een noodkreet dan een brief. Vaak denk ik: zij/hij heeft gelijk, maar begin er niet aan, want er zijn machten die sterker zijn dan de grote meerderheid. Zo'n macht is `Hilversum'. Als alle landen onderzocht werden op het democratisch gehalte van hun omroep, zou Nederland goed voor de dag komen, met de verenigingen waarvan de besturen de wil der leden uitvoeren, de commerciëlen die via de kijkcijfers hetzelfde met de wil der massa's doen, en de regering die via een autoriteit uit naam van de kiezers toezicht houdt. En toch!

Een paar jaar geleden nog had je De Klassieke Muziekzender van Nederland, wat nu Radio IV is, op mijn FM schaal 98.85. Je kon erop vertrouwen: over het algemeen hadden ze relatief weinig woorden nodig om veel muziek uit te zenden die voor iemand met een voorkeur voor `klassiek' het aanhoren waard was. Soms kwam je terecht in een wedstrijd voor Brabantse fanfares of godsdienstige muziek uit een ander werelddeel, maar dat duurde nooit lang. En geen radio aan heeft ook zijn voordelen. Toen merkte ik, een jaar of twee, drie geleden, dat de Klassieke Muziekzender op de schop was genomen. Het kwam erop neer dat meer van die prettige eenheidsstemmen waarmee de omroepen op de vrije markt verschijnen, langer aan het woord bleven ten koste van de muziek.

Uit vroeger dagen ken ik Gerrit Jan Wolffensperger die in Hilversum commissaris was geworden. Ik vertelde hem dat wat inmiddels Radio Vier werd genoemd, op het verkeerde pad was. Nee, zei hij, daar vergiste ik me in. De klassieke luisteraar kon juist niet genoeg horen dat Mozart vaak ziek was geweest en jong gestorven. Dat was de strekking van dit meningsverschil. Ik schreef er een stukje over, Gerrit Jan's achternaam kwam verkeerd in de krant. Mijn excuus. Ervan overtuigd dat alles wat ik over dit onderwerp zeg, schrijf, denk vergeefs is, legde ik me erbij neer.

Wie is deze `klassieke luisteraar'? Ik stel me die voor als iemand die van het dusgenaamd soort muziek houdt, zonder daarmee beroepsluisteraar te zijn. Hij leest geen omroepgidsen, heeft geen geluidstorens, stereo-installaties. Hij is aangewezen op een transistortje, waarmee hij het aanbod afgraast. Zodoende heeft hij geleerd waar hij moet zijn. Hij is een gewoontemens. Als er nieuwe bewoners op een vertrouwde plek gaan heersen, is hem dat onaangenaam, om te beginnen. Het is waar: later kan het altijd nog meevallen, maar dat moet hij afwachten.

De meeste nieuwe bewoners van de tot Radio Vier omgedoopte Muziekzender vielen niet mee. In het kort gezegd: meer gekwek. Intussen had ik ontdekt dat er een nieuwe zender was verschenen: Classic FM. Die zond jazz uit; ook interessant, maar niet 24 uur per dag. Dat merkten de eigenaren ook. De jazz werd verbannen. In plaats daarvan kwam – hoe zullen we het noemen – de snoepdoos van het westers repertoire, met als grootste, altijd weer opgediende praline, de Kleine Nachtmuziek. Als de kwek van Radio Vier niet te houden was, deed ik de noodgreep: Classic FM. Het Adagio van Albinoni. Veel smart, nog meer smart. Het gaf een andere kijk op de volksziel. Luisteren naar Classic FM kun je het best doen terwijl je naar de kale bomen in de motregen kijkt, terwijl er een begrafenis voorbijgaat. Er is een soort landgenoten dat er dol op is. Het doet ook wat denken aan André Hazes: `In een discotheek, zat ik van de week en ik voelde mij daar zo alleen.' In modern Nederlands gezegd: Albinoni en Hazes kunnen door een deur. In het verhaal van Belcampo, De haveloze piano is sprake van een pianist die zo sentimenteel speelt dat de stroopvaten op zolder er lek van worden. Dit genre. In tegenstelling tot Radio Vier doet Classic FM het dan ook uitstekend, wat een leek al merkt aan het reclamevolume.

Nu gaat de radio van de `klassieke muziek' opnieuw op de schop. Verdiep je er niet in, er verandert niets. Hoe graag zou ik een zender willen waarvan het beheer zich houdt aan de volgende regels: 1. Nooit door de muziek heen praten.2. Nooit een muziekstuk afbreken. 3. Degenen die muziek aankondigen moeten hun mening daarover voor zich houden. 4. Geen discussie over muziek tussen mensen die zichzelf liever horen dan de muziek. Niet stotteren van voorgewende opwinding. 5. Bij de aankondigingen geen geboorte- en sterfjaar van Mozart, Beethoven, Brahms, Chopin, Grieg, Schubert, enz. 6. Ook geen bijzonderheden over de reizen, vrouwen, lichamelijke gebreken van de componist. 7. Niet meer dan 1 maal per dag per zender iets uit de categorie Für Elise, Hongaarse dansen, Boléro, Sabeldans. 8. Geen vermeldingen van een Top Tien. 9. Geen reclame voor de eigen zender.10. NOOIT schreeuwen. 11. Niet meer dan driemaal per dag de simpelste goede wens. Nooit: een héle goede morgen, bijzonder fijne avond.

Denk nooit van jezelf dat je spreekt namens de overgrote meerderheid.