Ik ben mezelf nog niet geweest

In Generation X (1991), Douglas Couplands eerste en nog steeds beste roman, ontvluchtten drie gedesillusioneerde twintigers de consumptiemaatschappij, om in de woestijn een leven op te bouwen zonder de knellende banden van familie, religie en andere conventies. In Miss Wyoming gaan de hoofdpersonen nog een stap verder. `I'd like to simply stop being me,' zegt John Johnson, een filmproducer in Los Angeles die halfdood in het hospitaal terecht is gekomen na een leven van pillen, drank en vreugdeloze seks. Waarna hij een serieuze poging doet: hij verkoopt zijn bezittingen, gooit zijn portefeuille met al zijn identificerend plastic in de vuilnisbak, en begint een bestaan als zwerver.

Johns verhaal wordt in flashback verteld; aan het begin van Miss Wyoming weten we al dat hij zijn leven als Nobody maar een paar maanden heeft volgehouden en dat hij sober and wiser naar Hollywood is teruggekeerd. Juist dan verandert zijn leven echt, wanneer hij op een terrasje een vrouw ziet, wier gezicht hem tijdens zijn bijna-dood-ervaring in het ziekenhuis verschenen is. Een verklaarbaar visioen, want deze Susan Colgate is een B-actrice die meespeelde in een soap die destijds elke dag en ook aan ieder ziekenhuisbed op televisie te zien was. Susan is de Miss Wyoming uit de titel, een voormalig schoonheidskoninginnetje dat door haar ambitieuze moeder getraumatiseerd is, maar ze is ook een typische Coupland-heldin. Net als John is ze een tijdje uit haar gewone leven gestapt: toen ze als enige een vliegtuigongeluk overleefde en besloot om onder te duiken in de anonimiteit.

Het verhaal van Miss Wyoming is simpel en door Coupland uitgewerkt als een goedkope sentimentele film. De met een geheim levende Susan verdwijnt vrijwel meteen na haar kennismaking met John en de smoorverliefde producer probeert haar op te sporen, geholpen door een burgerlijk koppel (Johns enige vrienden) en een videotheekhouder die zichzelf beschouwt als de grootste Colgate-kenner van het westelijk halfrond. Hij is ook de gelegenheidsfilosoof die een van de belangrijkste lessen van Miss Wyoming mag formuleren: `Als kind krijg je tegenwoordig te horen dat je in je leven vier of vijf verschillende carrières zult hebben. Maar wat ze je niet vertellen is dat je onderweg ook vier of vijf verschillende mensen zult zijn.'

Miss Wyoming is een roman over identiteit, over de (vooral in Amerika gevoelde) noodzaak om jezelf steeds opnieuw uit te vinden, en zo werkelijke ervaringen op te doen. Hoe ver de moderne mens van die werkelijkheid verwijderd is, blijkt uit Susans reactie wanneer ze beelden ziet van de crash die ze net heeft overleefd: `The events on TV seemed more real to her than did her actual experience.' En dat het allemaal nog erger is als je rijk bent en in Hollywood woont, beklemtoont Coupland met een veelzeggend citaat van zijn andere hoofdpersoon: `Je hebt zo ongeveer alle emoties doorgemaakt die je kúnt doormaken, en van nu af aan krijg je alleen herhalingen.'

Rebellie tegen consumerism, afkeer van succes, zoeken naar jezelf, hang naar transcendentie – alle vaste Coupland-thema's zijn in Miss Wyoming terug te vinden. Misschien wel iets te nadrukkelijk, want hoewel de roman vlot wegleest en af en toe vrij geestig is, zijn de personages te houtenpopperig om het verhaal vleugels te geven. Susan, John en de anderen zijn niet meer dan spreekbuizen van Couplands moralisme, terwijl de plot te veel van toevalligheden aan elkaar hangt om te overtuigen. Dat neemt niet weg dat Miss Wyoming weer een aantal mooie taalvondsten bevat van de Canadees die in de jaren negentig de McJobs en de Generatie X de taal binnenloodste. Behalve de `mal vivant' en de `soccer mom' (een burgertrutje met kinderen) is er bijvoorbeeld de `Where-Are-They-Now-wave of pity', die mensen ten deel valt die ooit beroemd waren. En als John zich gedeprimeerd voelt, staat er: `Hij voelde zich intact maar waardeloos, als een chocoladehaasje dat een maand na Pasen voor een kwart van de prijs verkocht wordt.'

Over het algemeen is Miss Wyoming net iets te gladjes en te oppervlakkig. Zeker voor lezers die zich beroemde Hollywood-satires als Day of the Locust of Get Shorty herinneren. Toen Coupland anderhalf jaar geleden in Nederland was en door deze krant geconfronteerd werd met de vernietigende kritieken op zijn zweverige en prekerige roman Girlfriend in a Coma, zei hij quasi-trots: ``Ik ben geloof ik de enige auteur over wie mensen nog ruzie maken. (–) Ik ben een soort Courtney Love van de literatuur.' Over Miss Wyoming zal niemand ruzie met hem maken. Als Coupland zo doorschrijft wordt hij, om in zijn eigen beeldspraak te blijven, in no time de Sting van de Amerikaanse literatuur.

Buitenlandse literatuur

Douglas Coupland: Miss Wyoming. Pantheon Books, 311 blz. ƒ44,95 (geb.).

De Nederlandse vertaling door Ton Heuvelmans verschijnt deze week bij Meulenhoff, 304 blz. ƒ42,95