Teldersstichting: `poldermodel kan weer op de helling'

Binnen de VVD is discussie over liberalisering. Moet de Nederlandse economie meer richting de Amerikaanse of niet? Want in de Verenigde Staten is de economische groei tenslotte een stuk hoger.

De Nederlandse economie groeit harder dan sinds decennia is gebeurd. Net als begin jaren zeventig was de groei de afgelopen vier jaar achtereen meer dan drie procent. Toch moet de economische orde in Nederland veranderen. concurrentie, meer flexibiliteit, minder verzorgingsstaat en een grotere inkomensongelijkheid. Meer richting de economie van de Verenigde Staten, want daar is de groei nog hoger.

De Teldersstichting, het wetenschappelijk bureau van de VVD, pleit hiervoor in het gisteren verschenen geschrift Groei, Inkomensverdeling en Economische Orde. Het is een pleidooi geheel volgens de liberale traditie. De overheid moet zich nog verder dan nu al gebeurt terugtrekken uit de economische orde. Het poldermodel kan daarbij op de helling. ,,Het poldermodel werkt nu goed, in een tijd van hoogconjunctuur. Maar in slechtere tijden zou die stroperigheid ons wel eens weer kunnen opbreken'', zegt directeur K. Groenveld van de Teldersstichting.

Opmerkelijk daarbij is dat de wetenschappelijke VVD'ers constateren dat er dan niet zoveel verandert. Want gegeven de Nederlandse cultuur van stabiliteit, rust en inkomensverhoudingen heeft liberalisering een reactie uit de particuliere sector tot gevolg. Bijvoorbeeld bij inperking van de ziektewet.

Via de CAO's wordt geregeld dat werknemers worden bijverzekerd. Zo is ook de afslanking van het stelsel van sociale zekerheid gerepareerd door zogeheten bovenwettelijke verzekeringen uit de particuliere markt.

Groenveld noemt het wettelijk minimumloon als voorbeeld. ,,Als je die afschaft zal het minimumloon niet omlaag gaan. De minimumlonen in de CAO's zijn al hoger dan het wettelijk minimumloon. Omdat wij kennelijk vinden dat je voor veel minder mensen niet laat werken.''

Nederland is beleidsresistent, constateert de Teldersstichting. Als de overheid een maatregel neemt, heeft dat maar weinig effect.

De economie blijft een overlegeconomie en dus stroperig. Collectieve regelingen maken plaats voor semi-collectieve regelingen. ,,En toch moet de overheid zich terugtrekken'', zegt Groenveld. ,,Want dan leg je de verantwoordelijkheid daar waar het hoort, bij het maatschappelijke middenveld. Regelgeving van de overheid moet de economie zo weinig mogelijk beperken. Als in de particuliere sector dan allerlei reparaties worden gepleegd, dan zij dat zo.''

Staatssecretaris Hoogervorst (Sociale Zaken), die zelf deel heeft uitgemaakt van de Teldersstichting, vindt het rapport te somber. Hij nam het gisteren in ontvangst en gaf er meteen kritiek op. ,,Veel ingrepen zijn niet gerepareerd. Bijvoorbeeld in de WW niet. Ook de WAO-verlaging van de jaren tachtig is in stand gebleven'', zei de VVD-staatssecretaris. En bovendien moeten volgens hem de reparatie-afspraken die er vaak worden gemaakt niet als negatief worden beoordeeld.

Zo zijn WAO-maatregelen uit de jaren negentig wel teniet gedaan door afspraken van de sociale partners. ,,De rekening daarvan is uit de loonruimte betaald. Dat is een positief effect geweest.''

De Nederlandse economie is veel minder doelmatig dan de Amerikaanse, aldus de Teldersstichting. Dat zal zich vooral uiten in tijden van recessie. De werkloosheid kan bijvoorbeeld door loonafspraken fors gaan oplopen als het minder goed gaat.

De verzorgingsstaat biedt wel zekerheid en stabiliteit, maar op lange termijn gaat dit ten koste van de welvaart. Ook in goede tijden veroorzaakt de verzorgingstaat dat het groeitempo achterblijft, omdat deze de marktwerking en innovatie belemmert.

Ook op dit punt gaf Hoogervorst zijn partijgenoten kritiek. Het feit dat de Teldersstichting de Amerikaanse economie als voorbeeld voor de Nederlandse aanhaalt, vindt hij ongelukkig. ,,De Amerikaanse economie is zwaar overspannen. Het is een credit-card-economie. Of zoals een Amerikaanse vriendin van me zei: There is an accident waiting to happen.'' Met zijn kritiek ging Hoogervorst gisteren twee keer in korte tijd tegen partijgenoten in. Want bij dezelfde bijeenkomst nam hij afstand van zijn eigen partij inzake de WAO. Het plan van de VVD-fractie om een gelegenheidscoalitie te vormen met het CDA om de instroom van mensen met psychische klachten te beperken vindt hij maar weinig productief.

De studeerkamer is anders dan de politieke realiteit. Hoogervorst gold voor hij staatssecretaris werd, als een VVD'er die zich rechts van Bolkestein bewoog. Dat lijkt nu anders te zijn geworden. De verzorgingsstaat verder inkrimpen, zoals de Teldersstichting bepleit? Voor Hoogervorst hoeft dat niet meer zo nodig. ,,De collectieve uitgaven zijn sinds de jaren tachtig relatief fors gedaald. De omvang van de verzorgingsstaat geldt al lang niet meer al excentriek binnen Europa.''