Senegal trouw leerling IMF, maar blijft straatarm

De West-Afrikaanse staat Senegal volgde trouw de recepten van het IMF en kent al enkele jaren een behoorlijke macro-economische groei. Toch merken de Senegalezen daar op micro-niveau niets van en nemen armoede en wanhoop toe.

Senegal heeft een hoge economische groei, maar verkeert in een diepe economische crisis. ,,Ach meneer, wat betekenen die cijfers'', zegt Ousmane Ndaye, ,,wij merken er niets van.'' Ousmane woont in een arme wijk van de Senegalese hoofdstad Dakar. Hij legt gemoedelijk zijn hand op de schouder van zijn vrouw. ,,Ze gaat iedere ochtend om vijf uur naar de markt en verkoopt er vis en palmolie. Pas om negen uur 's avond is ze thuis. Weet u wat ze per dag verdient? Één dollar!''

Economische groei maar geen ontwikkeling. Senegal bevindt zich in een moeilijk pakket. Het is een arm land aan de rand van de Sahel met als voornaamste economische activiteiten landbouw en visserij. De regering neemt op macro-economisch niveau trouw alle maatregelen volgens recept van het Internationale Monetaire Fond (IMF): ze liberaliseert, ze devalueert en ze privatiseert. Dat leidt sinds 1994, toen de munteenheid fors werd gedevalueerd, tot jaarlijks ruim vijf procent economische groei. Dat is het hoogste groeipercentage van West-Afrika. Maar het effect van het IMF beleid is omstreden. Op micro-niveau merken de Senegalezen bar weinig van de groeicijfers.

President Abdou Diouf prijst zichzelf bij de verkiezingscampagnes aan als de leider die hoge economische groeicijfers scoorde. Behalve van buitenlandse donoren blijft echter lof van de Senegalezen voor zijn verdienste uit. Daarom begon de president in navolging van de oppositiekandidaten sopi, verandering te propageren. ,,Ik beloof een hogere groei, misschien zelfs van dubbele cijfers'', vertelt de president. ,,Dán kunnen we de armoede verminderen. Ik beloof ook harder tegen de corruptie te gaan strijden.'' De belofte maakte geen indruk bij de campagnes: Diouf haalde zondag geen meerderheid bij de eerste ronde in de presidentsverkiezingen. In de tweede ronde later deze maand begint hij nu aan zijn zwaarste electorale gevecht ooit.

De groei is vrijwel uitsluitend te zien in de steden, door de toegenomen activiteit in de bouwsector en door de verschijning van dure automodellen op de straten. ,,De groei is zeer onevenredig verdeeld'', zegt de econoom Yusufu, werkzaam voor de regering. ,,De groei vindt plaats in de openbare sector en in de industrie. Maar het merendeel van de bevolking is werkzaam in de landbouw. Die sector groeit pas sinds twee jaar, en dat vooral door de goede regens en niet zozeer door het regeringsbeleid.''

Senegal blijft een van de veertig armste landen ter wereld waar eenderde van de bewoners beneden de armoedegrens leeft. De levensverwachting bij geboorte is een luttele 51 jaar en er bestaat een extreem hoog percentage analfabetisme van rond de 75. De middenklasse, de motor voor een dynamische vrijemarkteconomie, is de afgelopen jaren verarmd. Tel daarbij een hoge graad van urbanisatie – de helft van de bevolking woont inmiddels in de steden – en de contouren van de sociale crisis worden zichtbaar.

,,Het verschil tussen arm en rijk is groter dan waar ook in West-Afrika'', vertelt een diplomaat. ,,Met een gemiddeld inkomen per hoofd van de bevolking van rond de 530 dollar per jaar, betekent een groei van vijf procent niet zo veel. Bovendien bedraagt de jaarlijkse bevolkingstoename 2,7 procent. Om de armoede echt weg te werken heb je groeicijfers van boven de tien procent nodig. De Senegalese privé-sector is nog slecht ontwikkeld, waarmee de groei in de industrie vooral buitenlandse bedrijven ten goede komt.''

Senegal staat bekend om zijn politieke stabiliteit. Dat komt mede door een goed geolied patronagesysteem in de politiek. De regeringsbegroting komt voor dertig procent voor rekening van donoren, vooral van de trouwe bondgenoot Frankrijk. De netwerken in en rond de elite van die regerende Socialistische Partij (PS) van de president profiteren van de Franse steun en van de extra inkomsten door de eigen economische groei. De positie van de elite loopt geen gevaar.

De middenklasse daarentegen verarmde en keerde zich van Diouf af. Afgestudeerde studenten gaan werken voor handelaren die slechts enkele jaren naar school gingen. ,,Ik heb er spijt van dat ik ooit naar school ben gegaan'', zegt Ibrahim Sari. ,,Ik studeerde voor accountant maar heb nooit werk kunnen vinden. Wat ben ik met mijn opleiding opgeschoten?'' De dochter van Ousmane Ndaye maakte haar middelbare school af en verkoopt nu pinda's langs de kant van de weg. ,,De jeugd raakt wanhopig'', concludeert Serigne Mor Mbaye, een kinderpsycholoog in Dakar. ,,In de stad wil iedereen het land verlaten en op het platteland wil iedereen naar de stad.''

De econoom Yusufu woonde voor zijn regering vorige maand in Gabon een topconferentie bij van het IMF met enkele Afrikaanse staatshoofden. Daar deed het IMF alsnog boete. Het erkende dat het bij zijn steunprogramma in Afrika de afgelopen jaren te weinig nadruk heeft gelegd op de sociale sector en te veel op de macro-economische groei. ,,Die les hadden wij in Senegal al veel eerder geleerd. Ik mag nu voor het IMF en mijn regering een programma opstellen om de armoede te verminderen. Macro-economische groei in een arm land als Senegal leidt niet vanzelfsprekend tot sociale verbetering. De bevolking wil een aandeel in de groei. Dit gebeurde niet en daarom zijn de frustraties en de onvrede zo gevaarlijk hoog opgelopen. Diouf heeft daarvoor bij de eerste verkiezingsronde van zondag de prijs betaald en moet nu een tweede ronde uitvechten.''