Psychische klachten domineren WAO-groei

Nederland stevent af op één miljoen arbeidsongeschikten. Steeds meer mensen stoppen om `psychische' redenen met werken. Volgens psycholoog Saskia de Bel kan hun aantal door tijdig ingrijpen tweederde kleiner worden.

Het aantal WAO'ers groeit opnieuw zorgwekkend na een stabilisering in de eerdere jaren negentig. De stand is nu ongeveer 922.500 uitkeringen (Lisv), elke week komen er 400 bij en de politiek brisante één miljoen komt als een kennelijk onvermijdelijk natuurverschijnsel in zicht. Wat opvalt is het aantal nieuwkomers in de WAO met psychisch getinte klachten.

,,Ik schat dat van alle mensen in de WAO er tegen de 40 procent op psychosociale gronden zit'', zegt psycholoog Saskia de Bel. ,,Toch weet ik dat dit met en tijdige en geïntegreerde aanpak tot eenderde kan worden teruggebracht.''

Aan ambitie beslist geen gebrek in de wereld van de reïntegratie. Zeker nu het terugleiden van werklozen en arbeidsongeschikten naar een baan in het zojuist beklonken plan-De Vries – voor de toekomstige uitvoering van de sociale zekerheid – helemaal het terrein wordt van private partijen. Die maken zich klaar hun posities op de miljardenmarkt van de reïntegratie in te nemen of te versterken. Arbodiensten, private poten van uitkeringsinstanties, uitzendbureaus en verzekeraars ballen er hun spieren.

Ook adviesbureaus begeven zich op deze snelgroeiende markt, waar dit jaar 816 miljoen gulden subsidie valt te vergeven. Zoals de Human Capital Group, volle dochter van Deloitte & Touche, die sinds kort in samenwerking met bureau Schnitker en Voortman onder de naam Vigor psychologische zorg biedt aan de groeiende stroom WAO'ers bij wie `het' kennelijk tussen de oren zit.

Vigor-projectleider en psycholoog Saskia de Bel ziet een funest patroon: ,,Zieken blijven te lang hangen bij de bedrijfsarts en worden vaak niet snel genoeg doorverwezen. In plaats daarvan krijgen ze te horen: `Doe 't nog maar eens een aantal weken rustig aan thuis'. De arts weet zelf vaak niet wat hij met overspannenheid of burn-out aan moet. Maar als er thuis geen structuur is en niets gebeurt, gaat het van kwaad tot erger. De WAO komt dan snel in zicht.''

Volstrekt onnodig, weet De Bel. Een thuisblijver moet binnen vier weken worden bekeken, waarna die zonodig wordt doorverwezen en behandeld, zegt ze. ,,Onze klinische psychologen diagnosticeren dan zo iemand met hulp van speciale scans en stellen in overleg een reïntegratieproject op. Bij de meeste reïntegratiebureaus is dat einde project'', aldus de psycholoog. ,,Bij ons niet. Onze arbeidspsycholoog kijkt vervolgens naar de oorspronkelijke werkplek en het bedrijf, naar de situatie thuis en begeleidt dan iemand tijdens de reïntegratie. Zonodig zoeken we naar nieuw werk in het oude bedrijf of elders. Je zit bijna altijd met een psycho-sociale problematiek en die vraagt op een geïntegreerde oplossing. Dat wij deel uitmaken van een grote consultancygroep met daarin beschikbare disciplines als loopbaan- en conflictbemiddeling, interimmanagement, detacheren en headhunting helpt natuurlijk.''

Want vindt u van de onlangs ingestelde staatscommissie-Donner die de merkwaardige explosie van psychische arbeidsongeschiktheid moet bestuderen?

Saskia de Bel: ,,In het veld zelf is daarover al veel bekend. Mensen die te lang onbehandeld thuis zitten; bedrijven die minimale contracten met arbodiensten afsluiten om zieken weer aan het werk te helpen; bedrijfsartsen die overbelast zijn, op hun eentje geen complexe psycho-sociale diagnose kunnen stellen, of niet doorverwijzen om het eigen terrein te verdedigen. Wij dragen bewezen methoden aan om het probleem van de psychisch-sociale arbeidsongeschiktheid voor tweederde op te lossen. Zo'n commissie als die van Donner is vooral bedoeld om een zaak hoger op de politieke agenda te krijgen, om te bewijzen dat men niet niks doet.''

Wat vindt u van de VVD-suggestie vorig jaar om de WAO verder te sluiten voor psychische gevallen?

,,Een beperkte minderheid van de ziektemeldingen is te herleiden tot psychiatrische stoornissen. Die je moet doorsturen naar de psychiater en voor hen moet de WAO een optie blijven. De meerderheid met meer vage psychologische klachten moet je geen stempel opdrukken van overdrijving of van simuleren wat dat verergert de klacht alleen maar. Wat je wel moet doen is die snel groeiende groep snel en interdisciplinair diagnosticeren en vevolgens in een aparte categorie plaatsen en vooral niet lang en zonder plan thuis laten zitten.

Er miet een geïntegreerde terugkeer worden uitgestippeld.''

Wat is uw verklaring voor het grote aantal jongere vrouwen dat om psychische redenen de WAO instroomt?

,,Een hoofdreden is volgens mij dat vrouwen zich moeten waarmaken in een overwegende mannencultuur, in bedrijven waar de codes, waarden en normen door mannen zijn en worden bepaald. Zelfs in organisaties waar vrouwen in de meerderheid zijn, zoals de rechterlijke macht, zie je mannen nog steeds de top beheersen.''