Leergeld

De dagen lengen, de zon wordt sterker: het aftellen kan beginnen. Nog vier maanden, dan dient de zomervakantie zich aan. De reisgidsen vinden al gretig aftrek en wie verstandig is, heeft reeds een plaats in het vliegtuig geboekt teneinde na enige weken bruinverbrand en goedgemutst het werk te hervatten – want Oost West, thuis best.

Zo niet voor Andreas Burnier. Zij vindt dat met het aantreden van de nieuwe regering in Oostenrijk met name `overlevenden van de Duits-Oostenrijkse terreurjaren' in Europa niets meer te zoeken hebben. In Vrij Nederland lucht zij haar opgekropte gemoed. Jörg Haider heet bij haar Jurk Heydrich (`ik kan even niet precies op de naam komen') – tsjonge jonge, wat een vondst. De nationaal-socialist Heydrich blijkt in een nieuwe gedaante te zijn opgestaan. En dus: ,,Ware ik een reisbureau dan zou mijn advies zijn, met name voor overlevenden van de Duits-Oostenrijkse terreurjaren: ga naar de Verenigde Saten, Canada of Australië, naar Israel of een ver eiland (...) Vertrek (...) als je graag gevrijwaard wilt blijven van de aanblik van de, ongetwijfeld voor de slaperigen bijna onherkenbaar getransformeerde SA die weer door de straten van Europa trekt en de SS (...) die haar heilzame werk doet.'' Het moet voor Burnier een vreemde gewaarwording zijn dat zich geen noemenswaardige uittocht uit Europa zal voordoen en zeker niet naar Israel. Want, zo zei een orthodoxe rabbijn een paar jaar geleden: de tempozakdoekjes zijn hier zachter dan daar. Hij had leergeld betaald.

Burnier zou er goed aan doen, en met haar velen die de bloedhonden van het nationaal-socialisme in een nieuwe gedaante door de straten van Wenen zien opmarcheren, het commentaar in Elsevier te lezen waarin kanttekeningen worden geplaatst bij de stroom van intercontinentale en lokale excuses van de laatste tijd. Het blad vermoedt dat het kabinet zich terzake laat sturen door pressiegroepen. ,,Maar voor regeren is (...) meer nodig dan alleen luisteren naar pressiegroepen van slachtoffers of hun nazaten. Er is meer geschiedenis dan alleen het donkerste hoofdstuk. Een onevenwichtige gevoeligheid van dat donkerste hoofdstuk draagt niet bij tot uitgebalanceerde omgang met de geschiedenis. Bovendien kan onevenredig veel aandacht voor de verwerking van het verleden, leiden tot blikvernauwing in het heden.''

Anno 2000 is de gewezen voorzitter van de enquêtecommissie Vliegramp Bijlmermeer, het CDA-Kamerlid Theo Meijer, een gekweld man. Hij voelt zich in de steek gelaten door de Kamer ,,die een aantal belangrijke conclusies van de commissie niet onderschreef en noch minister Jorritsma noch minister Borst van het pluche duwde'', aldus HP/De Tijd in een artikel over de vraag hoe het verder moet met de parlementaire enquête. De wederwaardigheden van de Bijlmerenquête (`voortdurende lekken, onderlinge ruzies, niet waargemaakte verwachtingen bij het publiek') zijn een les geweest voor de toekomst: dit nooit meer. In ieder geval zal, wanneer dit middel weer wordt ingezet, `de voorbereiding zorgvuldiger moeten', is volgens HP/De Tijd de les die nu is geleerd.

Zal de Kamer ooit besluiten tot een parlementair onderzoek naar het Nederlandse immigratiebeleid? Forum-directeur Ahmed Aboutaleb zegt in De Groene Amsterdammer: ,,Niet doen. Zo'n onderzoek draait uit op het aanwijzen van schuldigen. Men heeft hier toch al de neiging in het verleden voornamelijk redenen voor excuses te zoeken.'' Ook de socioloog Godfried Engbersen vindt een parlementair onderzoek onwenselijk. ,,Ik zou wel onderzoek willen doen naar de effectiviteit van beleid op bepaalde terreinen. Op de oudste en grootste groepen – zoals Turken en Marokkanen – hebben we zicht, maar niet op de nieuwkomers. Daar vindt fragmentatie plaats.''

Wordt ooit besloten tot een parlementair onderzoek inzake Srebrenica dan is in ieder geval de horde van zorgvuldige voorbereiding genomen, want daarmee is een aantal mensen nu al jàren belast. De overlevenden van het onheil dat daar is geschied, zullen er niet warm of koud van worden. Zij kennen het Westen. Zij hebben leergeld betaald.