In Moldavië gaan licht èn verwarming uit

Moldavië zit in de kou: sinds gisteren zit het hele land, toch al een toonbeeld van misère, zonder stroom èn zonder gas. De staatskas is leeg.

Vorige week donderdag draaide om tien uur 's ochtends het Russische mammoetbedrijf Gazprom in het Oekraïense dorp Oleksijivka de kraan op de gasleidingen naar Moldavië dicht, ,,echt en definitief'', zoals een woordvoerder zei. Het was het laatste hoofdstuk in een saga die al maanden duurt. Moldavië staat bij Gazprom voor 334 miljoen dollar in het krijt en kan die rekening niet betalen. Gisteren raakten de laatste reserves op en kreeg geen enkel bedrijf en geen enkele particulier in Moldavië nog gas voor de verwarming. Een Moldavische delegatie onder vice-premier Valeriu Cossariuc vertrok ijlings naar Moskou om Gazprom op andere gedachten te brengen, maar dat heeft nu schoon genoeg van de wanbetaler in het zuiden. Gazprom dreigde al op 22 februari de kraan helemaal dicht te draaien. Na veel touwtrekken om geld was in de eerste zes weken van dit jaar voor 17,6 miljoen dollar gas geleverd, maar meer dan zeven miljoen had Moldavië daarvoor niet kunnen betalen. Volgens Gazprom is de schuld van Moldavië zo hoog dat het in wezen meer dan twee jaar `gratis' gas heeft gekregen.

Ook stroom is er inmiddels in Moldavië niet meer. De eigen krachtcentrales werken op stookolie, waarvan de laatste reserves vorige week opraakten. In januari bracht de Oekraïne de leveranties al terug en werd in de Moldavische hoofdstad Chisinau besloten tot rantsoenering. Ziekenhuizen en scholen kregen nog energie, verder kon overal op elk moment de stroom uitvallen. In Chisinau werd nog maar acht uur per dag stroom geleverd.

De gevolgen: in Moldavië hebben de mensen de afgelopen wintermaanden geslapen met op zijn best een warme kruik in bed. De Moldaviërs brengen hun dagen door in de keuken, leggen bakstenen op de af en toe brandende verwarming, dragen warme kleren ook in huis. De stadsverwarming werd al in december afgezet en wordt pas in de lente weer aangezet.

Zelfs als de verwarming het wel zou doen en er ook stroom zou zijn, zouden de meeste Moldaviërs de rekening niet kunnen betalen. Het gemiddeld loon bedraagt 295 lei (nog geen 24 dollar, één dollar is 12,5 lei) per maand, maar de gemiddelde stroom- en gasrekening voor een gezin van vier personen beloopt per maand driehonderd lei. Tot dusverre overleefden velen door een uit Sovjet-tijden geërfde omstandigheid: toen werd in de flatgebouwen maar één stroommeter per gebouw geïnstalleerd, en werden de kosten omgeslagen over alle inwoners. De consequentie is nu dat het stroombedrijf wanbetalers niet kan afsluiten, zonder ook betalende bewoners te treffen. Aldus betaalde minder dan de helft van de afnemers de rekening nog.

Volgens cijfers van vorige maand leeft inmiddels driekwart van de bevolking van Moldavië onder de armoedegrens. Vorig jaar zijn door een inflatie van 43 procent de reële inkomens met een kwart afgenomen. Van 21 dollar per maand kan niemand leven, en velen zitten daar nog ruim onder. Artsen en leraren krijgen maar 190 lei per maand, bejaarden slechts 79 lei, dertien gulden – àls ze het krijgen: lonen en pensioenen worden met grote vertraging uitbetaald. De achterstand is nu 552 miljoen lei, ruim veertig miljoen dollar – voor de Moldavische overheid een enorm bedrag. In december werd een speciale politie-eenheid opgericht die in de stadsparken de sparren en dennen moest bewaken, omdat menigeen geen geld had voor een kerstboom en daarom met een bijl naar het park toog.

Inmiddels werkt een op elke zes volwassen Moldaviërs – 600.000 personen – al dan niet illegaal in het buitenland. Er bestaat een web van ondergrondse bedrijven die Moldaviërs aan een baan in het buitenland helpen. Volgens een vorige maand in het blad Nezavisimaja Moldova geciteerde regeringswoordvoerder zijn de afgelopen twee jaar in landen als Italië, Spanje, Portugal, Turkije en Israel meer dan tienduizend Moldavische illegalen uitgezet. Jonge Moldavische vrouwen eindigen in bordelen tot in Syrië toe. Sinds 1990 zijn bovendien nog eens meer dan 80.000 van de best opgeleide Moldaviërs legaal geëmigreerd.

Steeds meer Moldaviërs opteren inmiddels voor het staatsburgerschap van buurland Roemenië. Straks, zo redeneren ze, wordt Roemenië lid van de EU. Dat betekent dat de Moldaviërs voor Roemenië een visum nodig zullen hebben en dat de nu open grens voor de anderen dichtgaat. ,,Dat betekent de hongerdood voor talrijke Moldaviërs die hun brood in Roemenië verdienen'', zo meldde de Russische televisie uit Moldavië, eind februari. Elke dag verzamelen zich honderden Moldaviërs bij de Roemeense ambassade in Chisinau om Roemeense papieren aan te vragen. Ze hebben haast, want niemand wil straks de boot missen. In de Moldavische kranten is al ongerust gewaarschuwd dat als deze ontwikkeling doorgaat ,,er straks niemand meer is om een nieuw Moldavisch parlement te kiezen''.