Het instinct van de ecoloog

Na jaren in de versukkeling te hebben gezeten, zijn onbespoten groenten en scharrelvarkens de laatste tijd ongekend populair. Liters benzine worden verstookt om bij de biokweker een onbespoten bloemkool in de wacht te slepen, dan wel bij de ecologische boer een kotelet zonder zware metalen te halen.

De discussie over genetisch gemanipuleerd voedsel, varkenspest en gekkekoeienziekte hebben de consument vaag doen inzien dat er misschien iets niet in de haak is met ons dagelijks voedsel. Vroeger, als je met vakantie was in Frankrijk, genoot je van het kopergroene, soms bijna hemelsblauwe blad van de wijnstokken – nu vraag je je af of daar soms die hoofdpijn vandaan komt. En als op elk kropje ijsbergsla vermeld zou staan hoe vaak het in zijn korte leventje met insecticiden bespoten wordt, dan zou je de eetlust vergaan. Gelukkig groeit onze economie als kool, zodat we het ons kunnen veroorloven om onbespoten avocado's – en zelfs oerhollandse winterpenen voor de biologische hutspot – per vliegtuig uit Israel te laten komen.

Welvaart leidt tot absurde situaties, en tot wat je de paradox van de spaarlamp zou kunnen noemen: sinds de uitvinding van de spaarlamp is iedere tuin verlicht. Wie werkelijk milieubewust is, eet natuurlijk geen vliegtuigpeen en haalt zijn scharrelvlees op de fiets.

Nog ethischer is het om de eigen tuin productief te maken en wel op ecologische wijze, zoals dat wordt onderricht op de moestuincursus die wordt gegeven door De Kleine Aarde. Het stuit – zelfs voor wie landelijk woont – meestal op praktische bezwaren om vee of pluimvee te houden in de eigen tuin. Maar met de teelt van andijvie, raapstelen en pastinaken is het anders gesteld. Elke tuin is geschikt te maken voor groenteteelt op bescheiden schaal. Nu is het wel zo dat, naarmate bouwgrond schaarser wordt, de meeste nieuwbouwtuinen met een terrasje en een droogmolen wel gevuld zijn. Misschien is het mede daardoor dat het de laatste jaren in de mode raakt om sier- en moestuin te integreren, door eetbare en oneetbare gewassen in de border te planten, zodat we niet voor elk sprietje bieslook en elk takje peterselie naar de supermarkt hoeven.

Zaadhandels en veredelingsbedrijven helpen ons door groenten niet alleen smakelijk, maar ook visueel aantrekkelijk te maken. Voor wie boerenkool niet vindt passen tussen de phloxen, is er een decoratief boerenkoolras ontwikkeld, met violet blad, dat voor geen sierplant onderdoet. Roodbladige sla was al langer bekend, maar nu is er ook roodbladige basilicum en de ordinaire snijbiet is veredeld tot een spectaculaire bladplant, met bladstengels in paars, wijnrood, mangaangeel en oranje.

Hoewel de amateur-groenteteelt op veel volkstuinen nog bloeit, is parate kennis over het kweken van groenten in de bebouwde kom meestal afwezig. En of we voor kennis over ecologische groenteteelt bij de volkstuinier moeten zijn, is nog maar de vraag. Op veel volkstuinen wordt elk jaar nijver gespit, terwijl de moderne ecologische tuinder er nu juist naar streeft de spa zo weinig mogelijk te gebruiken. Volgens de laatste biodynamische inzichten kun je de grond beter zo veel mogelijk met rust laten, waardoor het bodemleven de kans krijgt om zich optimaal te ontwikkelen. Spitten doe je alleen als je een nieuw stuk grond in cultuur brengt en in de eerste paar jaar daarna. Na verloop van tijd kan de spade vervangen worden door de cultivator, een licht te hanteren instrument met drie tot vijf gebogen tanden aan een lange steel, waarmee alleen de bovenste vijf centimeter van de grond worden bewerkt, zonder dat dit tot rugklachten leidt. Wie de pech heeft om op zware klei te tuinieren, zal een jaar of vijf moeten spitten voordat hij op de cultivator kan overgaan; op humusrijk zand kan de overstap al na een jaar worden gemaakt.

Maar of u nu spit of cultiveert, zonder gedegen kennis van mesten, kiemkracht, zaaitijden, mulchen, plantafstanden en andere relevante zaken valt het niet mee om op ecologische wijze een gezond roosje broccoli of een gave winterpeen te telen en de beginner hoeft er niet op te rekenen om al in zijn eerste seizoen zelfvoorzienend te zijn. Maar wie eenmaal door het moestuinieren gegrepen is, zal waarschijnlijk merken dat het kweken en eten van groenten in een diepere behoefte voorziet dan de teelt van oneetbare siergewassen waarnaar je alleen maar kunt kijken. Van de moestuin kan met alle zintuigen genoten worden en de groenteteelt raakt aan fundamentele diep-menselijke instincten. Iedereen heeft een existentiële behoefte aan het binnenhalen van het eigen voedsel. Jagen en vissen kan bijna niet meer, sinds ieder dier een knuffeldier is geworden, maar het telen van groenten ligt binnen ieders bereik.

Op 14 en 15 april organiseert De Kleine Aarde te Boxtel een cursus `De ecologische moestuin'. Alles over ecologisch tuinieren, van bemesting tot bodemanalyse en van vruchtwisseling tot combinatieteelt. Kosten ƒ195, inclusief overnachting, maaltijden en het `Tuinboek van de Kleine Aarde'. Voor informatie en aanmelding (tot uiterlijk 31 mrt): 0411-684921.