Excuses mogen geen ritueel worden 2

Men moet in principe nooit te beroerd zijn excuses aan te bieden. Maar het dient wel met overtuiging te geschieden en tijdig. Anders is ook het aanvaarden weinig zinvol. Zouden wij hiervan uitgaande en in het verre verleden beginnend, nog excuses moeten aanbieden voor het te vuur en te zwaard verspreiden van het Christendom? Moeten wij ons voor het uitbuiten twee of drie eeuwen geleden van onze koloniën alsnog verontschuldigen? Dienen de Nederlandse mannen het boetekleed aan te trekken voor het feit dat vrouwen pas vanaf 1922 stemrecht kregen? Moet Nederland in de hoek staan voor het koloniaal bestuur na zeg 1900, toen het besef doorbrak dat Indië niet als wingewest was te zien, maar als een soort tweede vaderland? Met als toelichting dat mijn ouders begin 1942 onder de dreiging van de Japanse invasie Indië nog konden verlaten naar het veilige Australië, maar dat niet deden, omdat je op je post bleef.

Moeten wij excuses aanbieden, ondanks het feit dat de top Nederlands-Indische ambtenaar dr. Van Mook (later luitenant gouverneur-generaal) lang voor de Tweede Wereldoorlog verkondigde dat Indië zelfstandig moest worden, dat er een (niet te lange) overgangsperiode zou moeten zijn en dat Indonesië staatkundig een federatie diende te vormen en geen eenheidsstaat. Was daar toen maar in brede kring naar geluisterd aan Nederlandse zijde, maar óók aan Indonesische kant. Dat had wellicht de politionele acties kunnen voorkomen (met excessen over en weer). Dan was Indonesië wellicht niet afgegleden naar het corrupte Suharto-regime en dan waren Atjeh en de Molukken wellicht niet onder klemmend Javaans juk gekomen.

Wat schieten we verder op met Japanse excuses, een halve eeuw na dato en met grote moeite eruit getrokken. Excuses die in Japan nauwelijks schijnen te leven. Wie in Nederland zijn eigenlijk met enige kennis van zaken in die desbetreffende excuses geïnteresseerd? Neen, al dat excuus vragen en aanbieden maakt de onderlinge verhouding alleen maar stroever, of ontaardt in een oppervlakkige `sorry-cultuur'. Dat is weinig zinvol. Voor elkaar openstaan als volken, over en weer het beter te doen dan in het verleden waarbij in de praktijk de spijt over vroeger vanzelf aan de oppervlakte komt, lijkt een betere en minder krampachtige weg.