Dit is een artikel uit het NRC-archief De artikelen in het archief zijn met behulp van geautomatiseerde technieken voorzien van metadata die de inhoud beschrijven. De resultaten van deze technieken zijn niet altijd correct, we werken aan verbetering. Meer informatie.
Bekijk hele krant

NRC Handelsblad

Politiek

Rebel met koffiehuis-imago

Opnieuw zal de 65-jarige Stipe Mesic president zijn. Deze keer wordt hij de rechtstreeks gekozen president van Kroatië, vorige keer (1991) werd hij via een rouleersysteem de president van Joegoslavië. De laatste welteverstaan, want tijdens zijn zittingsperiode stortte het oude Joegoslavië zich in een reeks bloedige conflicten.

Stipe Mesic heeft een indrukwekkende loopbaan van rebellie achter zich en zijn campagne richtte zich dan ook op zijn daden uit het verleden. Begin jaren zeventig trad hij op de voorgrond tijdens de zogenoemde Kroatische Lente, toen de Kroaten probeerden meer autonomie voor Kroatië binnen de federatie te krijgen. Tito onderdrukte die beweging en dat kwam Mesic op een gevangenisstraf van ruim twee jaar te staan, die later werd teruggebracht naar een jaar.

In 1991 werd hij als vertegenwoordiger van Kroatië in het Joegoslavische staatspresidium nominaal staatshoofd van Joegoslavië; in die functie keerde hij zich tegen het ingrijpen van het Joegoslavische leger in zijn geboorteland Kroatië. Het presidentschap duurde dan ook niet langer dan zeven maanden. Al snel volgde het voorzitterschap van de Sabor, het Kroatische parlement. Mesic was toen nog lid van de Kroatische Democratische Gemeenschap van president Franjo Tudjman, maar in 1994 keerde hij de HDZ de rug toe, uit onvrede met diens eng-nationalistische opvattingen en frauduleuze privatiseringspraktijken.

Mesic richtte een eigen partij op, de Kroatische Boerenpartij, maar had in het autoritair geleide Kroatië weinig in de melk te brokkelen. De afgelopen zes jaar kon men hem dan ook vooral in de koffiehuizen van de Kroatische hoofdstad Zagreb zien, keuvelend met andere bezoekers.

De plotse populariteit (en de forse zege) van Stipe Mesic, presidentskandidaat van het kleinere van de twee oppositieblokken, heeft menigeen verrast. De strijd leek zich in eerste instantie af te spelen tussen Drazen Budiša, kandidaat voor de sociaal-democraten en de sociaal-liberalen (het grootste van de twee oppositiecoalities) en Mate Granic van de HDZ. Het Kroatische volk moest echter van de dood van Tudjman in december weinig meer van de Granic' partij hebben; die had hen immers alleen in een politiek en economische isolement gebracht.

Budiša bleef over. Maar in de verkiezingscampagne, die op Amerikaanse wijze gepersonaliseerd werd, bleek de vrolijke, nuchtere Mesic met zijn beide-benen-in-de-samenleving-benadering ineens betere kaarten te hebben dan de stijve, formele Budiša. Zo werd de nieuwe president van Kroatië ook gepresenteerd: als een olijke man met grijs stekelhaar die, de paar keer dat hij een pak aantrok, zich daar duidelijk ongemakkelijk in voelde. Mesic was anders dan de afstandelijke Budiša, en hij was zeker anders dan de vorige president van Kroatië, Franjo Tudjman, in zijn operette-uniformen. Tudjman, die zich omringde met een kleine kliek politieke adviseurs en mafiose ondernemers, was steeds verder van de Kroatische maatschappij af gaan staan. Mesic daarentegen kan bogen op zijn koffiehuis-imago.

De nieuwe president zal, zo heeft hij beloofd, samenwerken met de nieuwe regering van premier Ivica Racan, zonder zich de wet te laten voorschrijven. De sociaal-democraat Racan (bondgenoot van Budiša) boekte bij de parlementsverkiezingen van 3 januari een overwinning op de HDZ. ,,De beslissing van het parlement voer ik uit. Maar in politieke noodsituaties zal ik ook het heft in handen nemen'', heeft Mesic al gewaarschuwd.

De twee nieuwe leiders zullen de komende tijd heel wat Amerikaanse en West-Europese hoogwaardigheidsbekleders ontmoeten. Die hebben tijdens Tudjmans bewind het land gemeden, onder andere omdat hij weigerde mee te werken met het Joegoslavië-tribunaal in Den Haag en gevluchte Serviërs te laten terugkeren naar hun huizen in Kroatië.

Met Mesic hoeven ze daar niet te bang voor zijn. In 1997 legde hij voor medewerkers van het Joegoslavië-tribunaal een verklaring af, wat hem de hoon van Tudjman en de door hem gecontroleerde media opleverde. En ook de gevluchte Serviërs kunnen wat Mesic betreft terugkeren naar Kroatië.