Slachtoffers in de bestuurskamer

De salarissen van bestuurders zijn inmiddels Angelsaksisch, dus de kans op ontslag ook. De Nederlandse manager wordt als een voetbaltrainer afgerekend op zijn resultaten.

Wie een inventarisatie maakt van de gevallen managers van dit jaar zou bijna medelijden krijgen. Van een kerstgedachte was dit jaar geen sprake: bij NBM Amstelland, Eriks, Devote, Roto Smeets de Boer en Brunel moesten de topmannen de afgelopen weken hun biezen pakken. Alleen al bij de 25 hoofdfondsen van de Amsterdamse beurs konden acht bestuurders vertrekken.

De grootste slachting vond bij uitgever Reed Elsevier plaats. Vorig jaar werd al bekend dat de twee bestuursvoorzitters H. Bruggink en N. Stapleton zouden opstappen op het moment dat een nieuwe topman zich zou aandienen.

De zoektocht duurde zo lang dat twee commissarissen (P. Vinken en L. van Vollenhoven) uit onvrede halverwege opstapten. En de nieuwe man, C. Davis, had zijn kennismakingsronde in het najaar nog niet afgemaakt of bestuurder H. Spruijt kon al vertrekken.

Met name in de uitzendsector dienden weinig toppers hun contracten uit. Zo verdween de gehele directie van Content van het toneel. Bestuursvoorzitter H. Stellingsma kreeg een conflict met de commissarissen, terwijl zijn collega's Van Male en Krijt door toedoen van de Belgische overnemer Creyf's op een zijspoor belandden.

De tegenwind in de uitzendsector, mede het gevolg van krapte op de arbeidsmarkt, heeft nog meer slachtoffers geëist. Bij Vedior Nederland vertrok directeur A. van der Gaag, een paar dagen nadat het concern een winstwaarschuwing had uitgevaardigd. Oorzaak van de tegenvaller? De situatie in Nederland. Ook detacheerder Brunel hees in het najaar de stormbal: oprichter J. Brand is volgens het jonge beursfonds ,,een entrepreneur die wil ondernemen en nieuwe activiteiten op wil starten'' en dat past - na twee winstwaarschuwingen en een mislukte fusie - momenteel niet in de `consolidatiefase' van het bedrijf.

,,Door de Angelsaksische wind en door de commissie Peters [ingesteld om transparant ondernemingsbestuur te stimuleren] komt het inderdaad vaker voor dat commissarissen zeggen: we moeten toch maar eens praten over uw functioneren'', stelt directeur P. de Vries van de Vereniging van Effectenbezitters (VEB). ,,Maar eerlijk gezegd zie ik nog heel wat mensen die door hun commissarissen de hand boven het hoofd wordt gehouden.''

Juist door het brede bezit van aandelen roeren aandeelhouders zich veel sneller dan vroeger. Ook de VEB speelt een rol in de verharding van het klimaat. ,,Toch zijn wij altijd verschrikkelijk voorzichtig omdat je mensen heel snel afbrandt. Alleen bij Nedlloyd en BolsWessanen hebben we gezegd dat het zittende management gewoon niet in staat is om de doelstellingen te halen. Maar bij Wessanen vroegen individuele aandeelhouders zelf, na de reeks van winstwaarschuwingen en tegenvallers, of president-commissaris Wiegel niet eens moest opstappen. Daar speelden wij geen rol in.''

Niet alleen het klimaat verhardt, ook de managers zelf blijken minder honkvast. En wisselen van baan betekent risico lopen. Het jaar was nog maar één week oud toen financieel-directeur J. Voigt van Numico de bons kreeg. Na 25 jaar bij SHV actief te zijn geweest, ging hij al binnen één jaar ten onder aan een `cultuurschok' bij het voedingsconcern.

Eenzelfde korte periode maakte G. van der Marel bij Grolsch door. Hij was afkomstig van de textielindustrie. ,,Vooral de overstap van een niet-beursgenoteerd bedrijf naar een beursfonds zorgt voor problemen. Er gelden toch andere wetten'', aldus De Vries.

Ook het opvolgen van een succesvolle voorganger kan een topmanager opbreken. J. Hovers, van Stork naar Océ overgestapt, moest voorzitter Pennings vervangen die van Océ een miljardenconcern had gemaakt. Vijftien maanden later stond Hovers op straat. Net als J. van Bussel, wiens positie bij NBM Amstelland al na vijf maanden werd overgenomen door zijn voorganger, A. Baar. ,,Toch hebben wij maar weinig van zulke succesvolle ondernemers in Nederland waar bijvoorbeeld aandeelhouders zich veilig bij voelen'', aldus De Vries. ,,Hoeveel mensen weten wie er nu aan het hoofd staat van Unilever en Shell?''

Door de afrekencultuur stappen topmanagers weliswaar gemakkelijker op - vaak is de gouden handdruk al in het arbeidscontract opgenomen – maar openheid daarover wordt zelden geboden. Het blijft bij persoonlijke redenen of een zakelijk verschil van inzicht. Het automatiseringsbedrijf Devote vormde eerder deze maand een uitzondering: in een kort persbericht meldde het jonge beursfonds dat bestuurder H. Heijes ,,door de raad van commissarissen tot nader order van zijn taken is ontheven''. Wat verder de achtergrond is, wordt niet vermeld. Volgens directeur R. Verweij van Devote is er ,,in elk geval niets spannends'' aan de hand.

,,Bedrijven verschuilen zich steeds vaker achter onduidelijke typeringen als persoonlijke redenen en verschil van mening. Het aantal `hardere' verklaringen voor iemands vertrek, zoals reorganisatie en fusie, nemen af'', zegt onderzoeker Jos van Hezewijk van Elite Network Research.

Volgens hem wordt één verklaring chronisch onderschat: de jacht op de absolute top. ,,Bij een flink aantal beursfondsen is de opvolgingsstrijd in volle gang, omdat veel topmanagers van dezelfde generatie zijn. Zo'n zelfde beweging zag je in 1992/'93. Voor het komende jaar verwacht ik daarom een verdere toename van vertrekkende topmanagers.''