`Mozart' even zonder publiek

Ondanks alle records van de AEX-index, is de Amsterdamse effectenbeurs in 1999 evenzeer de beurs van de koplopers – de telecom, de technologie, de ICT – als de beurs van de achterblijvers geweest. Uitgerekend de traditionele blue chips zijn de grote verliezers van 1999. De bedrijven zelf rekenen op een come back in het jaar 2000, beleggingsadviseurs ook.

Voor het beleggen bestaat een soort gouden standaard. De particuliere belegger die bij een vermogensbeheerder op het hoogpolige tapijt of de marmeren vloer stapt met een ton of wat, krijgt van de beleggingsadviseur ingefluisterd: spreid uw beleggingen! En dus gaat er wat geld in obligaties – voor de zekerheid van de rente – misschien wat geld in onroerend goed – al dan niet via beursgenoteerde vastgoedfondsen – en gaat de rest in aandelen.

Welke aandelen? Natuurlijk mag er een beetje worden gegokt op een flinke winst in cyclische of jonge sectoren, maar het merendeel van het geld gaat in degelijke aandelen, de `defensieve waarden'. In Koninklijke Olie, want uiteindelijk draait ook Internet op stroom uit olie en gas; in een voedingsbedrijf en in een detaillist, want mensen zullen altijd blijven eten; in een (levens)verzekeringsbedrijf, want de premie-inkomsten zijn constant en nemen alleen maar toe met de vergrijzing van de bevolking; in een uitgever want die kan bogen op een vaste inkomstenstroom uit abonnementen.

Maar wat is deze standaard eigenlijk nog waard aan het eind van 1999? Gelden die adagia nog wel? Wie begin dit jaar een ton gelijkelijk heeft belegd in Koninklijke Olie, Unilever, Aegon, Ahold en Wolters Kluwer is zo'n 5.000 gulden kwijtgeraakt. En dan heeft de opmars van Koninklijke Olie het verlies nog beperkt. Een belegging in de AEX had de belegger 25.000 gulden meer opgeleverd.

De koersrecords van de AEX-index ten spijt, is de Amsterdamse effectenbeurs in 1999 evenzeer de beurs van de koplopers – de telecom, de technologie, de ICT – als de beurs van de achterblijvers geweest. Als het nog jonge Corus buiten beschouwing wordt gelaten heeft de helft van fondsen in de toonaangevende graadmeter het beter gedaan dan de AEX, terwijl de andere helft het slechter deed of nauwelijks van zijn plaats kwam. De small caps, de kleine ondernemingen, en de mid caps, de middelgrote ondernemingen, zijn nagenoeg niet in waarde toegenomen in vergelijking met eind vorig jaar.

Uitgerekend de oersolide aandelen van voorheen zijn de grote verliezers. Nederlanders consumeren als zelden tevoren, maar beleggen niet in de producenten en distributeurs van consumentenartikelen zoals Numico en Ahold. Kopen nog altijd massaal lijfrentepolissen voor de oude dag, maar kopen geen aandelen in verzekeraars zoals Aegon en ASR. Drijven de huizenmarkt op met astronomische koopprijzen voor de eigen woning, maar negeren de vastgoedfondsen die investeren in winkels en kantoren zoals VastNed.

De verliezers houden zich kranig – in het huidige aandeelhoudersdenken heeft de markt tenslotte altijd gelijk – maar voelen zich niet prettig. ,,Het bederft niet de feestdagen onder de kerstboom, maar vervelend is het wel'', zegt bestuursvoorzitter C. de Swart van verzekeraar ASR: ,,We hebben een koerswinstverhouding [het aantal malen dat de winst per aandeel in de koers past is een belangrijke indicator van de waardering van beleggers voor een aandeel] van 14,5 en daar word ik niet vrolijk van. De afgelopen jaren hebben wij bijna al onze financiële ratio's verdubbeld; wat moeten we nog meer doen?''

Bij VastNed overheerst ook het onbegrip over de koersdaling. ,,De beurswaarde is lager dan de waarde waarvoor onze bezittingen in de boeken staan. En dat terwijl bijvoorbeeld onze winkels in Duitsland en Frankrijk het heel goed doen'', zegt directeur H. Boissevain. Numico wijst bij monde van bestuurssecretaris H. Dekker op de track record van het (baby)voedingsbedrijf: ,,We hebben de afgelopen tien jaar een constante winststijging laten zien en hebben die al tijd behoort tot de beste performers op de beurs.''

Voor de achterblijvende koersen zijn per fonds specifieke oorzaken aan te wijzen. De Swart van ASR: ,,We hebben nogal wat Amerikaanse beleggers en die zijn bang voor het effect van de eeuwwisseling op ons schadebedrijf, dat overigens maar een klein deel bijdraagt aan de winst in vergelijking met onze levensverzekeringen.'' Boissevain van VastNed: ,,Doordat veel van onze aandelen in vaste handen zijn hebben wij te maken met een geringe liquiditeit. Eén behoorlijk grote belegger die zijn aandelen verkoopt vermoordt meteen de koers.'' Dekker van Numico: ,,Wij zijn eigenlijk meer een farma-fonds, maar worden tot de voedingssector gerekend en vergeleken met een Unilever.'' Unilever verloor een kwart van zijn waarde en is daarmeme niet de grootste, maar wel de meest prominente verliezer van het jaar.

De eigenaardigheden van de achterblijvers worden echter overstraald door het eclatante succes van de telecom- en technologie-aandelen, die in korte tijd tientallen miljarden guldens hebben weggezogen uit als gezapig ervaren sectoren. ,,Een hype'', noemt Dekker dat. ,,Een gekte'', vindt De Swart zelfs. De belegger die een ton had gestopt in ASML, Philips, KPN, Baan en VNU – sinds de aankoop van een Internet-onderzoeksbureau zowaar ook erg in trek – had dat bedrag meer dan verdubbeld.

Beheerder J. Burger van het Orange Fund, dat belegt in small caps, ziet nog een andere oorzaak voor de koersval van talloze respectabele fondsen. ,,Sinds de invoering van de euro beleggen de grote instituten in de index-fondsen'', zegt Burger. ,,Bij de herschikking van de AEX in februari van dit jaar werd het aandeel van Aegon verkleind en gingen beleggers stukken verkopen, waardoor de koers is weggegleden.'' Volgens Burger is de basis van de huidige hausse dan ook smal geworden en is de AEX kwetsbaarder geworden voor koersdalingen. Dat besef zal volgens Burger op termijn ook doordringen tot beleggers, die weer naar andere fondsen zullen gaan kijken.

ASR, VastNed en Numico hebben er ook alle vertrouwen in voor volgend jaar. ,,Als de millennium-angst is verdampt, keren de beleggers weer terug. Dat zal ik onze medewerkers op de nieuwjaarsbijeenkomst ook vertellen'', zegt De Swart.

,,Wij keren een hoog dividend uit, 90 procent van onze winst. Als straks met het nieuwe belastingplan de dividendbelasting vervalt worden we extra aantrekkelijk'', verwacht Boissevain van VastNed, die beleggen in vastgoed ,,iets tussen aandelen en obligaties in'' noemt. ,,Als wij straks weer een stabiele winstgroei tonen, zal de belegger beseffen dat aandelen in Numico een goede pensioenvoorziening zijn.''

Denkt de belegger er ook zo over, of blijft die toch liever bij de technologie-aandelen? ,,Wij adviseren rustig om Ahold of Wolters Kluwer te kopen, hoor'', zegt H. Stomp, hoofd beleggingsadvies van de effectenbank Stroeve. En willen zijn klanten die ook? ,,Dat is een generatiekloof. Mensen onder 35 jaar, die met de computer zijn grootgebracht, doen graag wat in de IT. Voor de oudere beleggers is dat minder vanzelfsprekend. Die blijven geïnteresseerd in de defensieve waarden.''

De gouden standaard voor de beleggingsportefeuille hoeft dus nog niet op de mestvaalt van de geschiedenis. ,,Welnee'', zegt Stomp: ,,We hebben in de muziek rap gehad en house, maar naar Mozart wordt ook nog steeds geluisterd.''