Het Machiavelli-gevoel

Van een boek dat een belangrijke rol in je leven heeft gespeeld, weet je per definitie nog waar en wanneer je het voor het eerst zag. Want belangrijke boeken zijn niet per se de beste boeken. Maar ze komen op belangrijke momenten. Ik kreeg The Fragility of Goodness van Martha Nussbaum voor het eerst in handen, omdat ik het als kandidaatsassistent moest inschrijven in de catalogus van de bibliotheek van mijn instituut. `De breekbaarheid van goedheid', allemaal modieus gezwets, dacht ik. Want ik voelde me een échte classicus en dacht dus dat alles buiten de filologie modieus gezwets was.

Dit boek ging over filosofie en literatuur, over verschillen en overeenkomsten tussen antieke dichters en antieke filosofen. Ik was in mijn wantrouwen gesterkt door de studie van de klassieken zelf. Want nadat ik Plato's Symposium op school had leren kennen als literatuur, door de begeestering van mijn leraar Grieks, moest ik het op de universiteit benaderen als wat daar doorging voor filosofie.

Ik ging toch wat in dat modieuze boek lezen. Het bleek een openbaring. Het Symposium werd door Nussbaums luciditeit en inventiviteit literatuur én filosofie, onverbrekelijk verbonden. Belangrijker nog: filosofie bleek interessant en bleek uiterst urgente zaken aan de orde te stellen. Door Nussbaums boek ging ik aan de slag met teksten die voordien veel te Olympisch leken om er haast interactief mee `in gesprek' te raken. Soms vond ik het ook onzin, maar ook de onzin gaf een focus aan mijn tot dan toe wat dwalend classicus-zijn. Nussbaums methode komt erop neer dat ze antieke literatuur en filosofie onder één noemer brengt, en de teksten bovendien hoogst persoonlijk opvat, als relevant voor ieder mensenleven in elke tijd.

Dankzij Nussbaum kreeg ik het Machiavelli-gevoel: Machiavelli die 's avonds een net pak aantrok, zich opsloot in zijn studeerkamer en ging converseren met de ouden. En dankzij Nussbaum ging ik anders tegen de `heilige' filologie aankijken: die zag ik niet meer als doel, maar als (onmisbaar) middel.

Nussbaum, tegenwoordig op televisie wel eens wat al te betrokken, serieusen haast profetisch, sloeg na The Fragility of Goodness een politiek correcte weg in: als rechtsfilosofe en stem van het linkse Amerikaanse geweten. Dat is jammer, maar haar boek staat nog altijd als een huis. Of beter: het is één van de fundamenten van mijn klassieke vorming.

Martha Nussbaum, The Fragility of Goodness. Luck and Ethics in Greek Tragedy and Philosophy (1986)is verkrijgbaar als uitgave van Cambridge University Press.