Een beeldgedicht met bewegende mechaniekjes

Je moet er of heel jong voor zijn of alweer in staat tot nostalgie, maar mijn zesjarige begeleider vond de als familievoorstelling geafficheerde hedendaagse toverlantaarnprojecties van het kunstenaarscollectief Diascoop `te langzaam'. Tegen Nintendo, videoclips en internet kunnen de inventieve, op glas of film geschilderde beeldconstructies dan ook niet op. Je moet er van houden om een draaimechaniek te horen knarsen of een filmstrook te zien flapperen. Dan komen de verhaaltjes en anekdotes die de op een immens doek in de Franse zaal van het Filmmuseum worden geprojecteerd vanzelf tot leven.

Structuur zit er niet in de tweede voorstelling die het collectief samenstelde. Het is een opeenvolging van beeldgedichten, die vaak een mopje vertellen en vaker nog laten zien hoe weerbarstig de materie is. De toverlantaarn of laterna magica stamt van ver voor de uitvinding van fotografie en filmkunst. Het is een in onbruik geraakte manier om bewegende beelden te creëren die zich tussen diaprojecties en film in bevinden. Taferelen veranderen niet alleen door middel van beeldplaten die door de projector worden bewogen, maar ook door er andere beeldplaten overheen te leggen, of met bewegende mechaniekjes poppetjes te laten dansen.

Zo maakten Ida Lohman en Jop Horst een acrobaat die, door Lohman met de projector op haar hoofd door de ruimte te laten wandelen, in een spotlight over de muren en de hoofden van de toeschouwers heen naar een toneelgordijn op het doek toedanst en achter het opengeschoven gordijn verdwijnt.

Er zijn figuratieve, pre-animatiefilmpjes te zien van vlinders die vliegen, varkentjes die roeien, inbrekers die een koffertje stelen en achterna gezeten worden door de heer des huizes. Er is een man die met zijn geschilderde alter-ego danst en neergeschoten wordt voor het doek. Er trekt een dag voorbij uit het leven van. En steeds is duidelijk dat het onderzoeken van de technische mogelijkheden van de toverlantaarn de ideeën voor de bijdragen genereerde en niet andersom. De kunstenaars die een bijdrage aan het project leverden zijn ouderwetse ambachtslieden die ervan houden om te experimenteren met beeld, ruimte en geluid. Wat zij maken is bijna allemaal even betoverend, door de grootte van de projecties heb je het gevoel zo dicht op filmbeelden te zitten dat ze van zand, modder en metaal worden. Grondstoffen kortom die in schril contrast staan met het licht waar de beelden eigenlijk uit bestaan. Jammer alleen dat ze ook weer als los zand uit elkaar vallen.

Voorstelling: Diascoop, Nieuw werk. Live optreden met toverlantaarnprojecties. Te zien: 2 en 6 t/m 9 jan. om 15.00u. in Filmmuseum, Amsterdam. Inl.: (020) 589 14 00.