Chaucer checkt zijn spelling

Oudejaarsavond 1999 in Nederland, dat is zelfgebakken oliebollen, Youp op tv en wat vuurwerk afsteken op de stoep voor het huis. De Nederlanders blijven massaal thuis, feesten en evenementen worden alom afgelast wegens gebrek aan belangstelling, en een enkele stad sluit eenvoudigweg haar hele centrum af, wát blij met het excuus van veiligheidsmaatregelen. De `Prijsvraag 2000', uitgeschreven door NRC Handelsblad, voor een project of object dat het jaar 2000 op gepaste wijze zou markeren, leverde niet eens een winnaar op: `Saaiste Oud en Nieuw aller tijden', kopte een artikel in deze krant. En inderdaad lijkt de millenniumwisseling een toonbeeld te worden van wat we hier zo eufemistisch Hollandse nuchterheid noemen.

Nee, dan de Britten. Die doen niet kinderachtig over een miljoen meer of minder voor het zoveelste controversiële maar prestigieuze project ter verhoging van de feestvreugde. Daarbij zijn de gigantische, 758 miljoen pond kostende `Millennium Dome' (het paradepaardje van New Labour), het `London Eye' reuzenrad (British Airways), en de speciale `Millennium Bridge' over de Theems slechts de meest in het oog springende bouwwerken. Er is te veel om op te noemen, en de feestcentra Londen en Edinburgh verwachten samen miljoenen bezoekers.

Vanzelfsprekend mag de literatuur bij een dergelijke gelegenheid niet ontbreken. Eerder dit jaar stelde de New Millennium Experience Company (de organisatie achter de Millennium Dome) Simon Armitage aan als huisdichter, en verzocht hem om een gedicht dat in de Dome voorgelezen zou worden op oudejaarsavond. Armitage stelde voor om een gedicht van duizend regels te schrijven, `rather stupid since I don't usually get past the bottom of the page', aldus het persbericht. Dit Millennium Poem, Killing Time, is eerder deze maand verschenen, en al evenzeer onderhevig aan de hype als de rest van de jaarwisseling. Sinds Armitage het op 18 december zelf voorlas voor de BBC radio is er een ware run op het boekje ontstaan. Bovendien is het gedicht bewerkt tot een film met Christopher Eccleston (Elizabeth, Jude), die door Channel 4 zal worden uitgezonden op Nieuwjaarsdag.

Killing Time is geen overzicht van de `greatest hits' van het afgelopen millennium geworden. In plaats daarvan concentreerde Armitage zich op belangrijke gebeurtenissen uit 1999 die hem om persoonlijke redenen aanspraken, met het accent op Groot-Brittannië. Gezien zijn staat van dienst is Armitage (Huddersfield, West Yorkshire, 1963) bij uitstek geschikt voor een dergelijk project. Zijn eerdere werk, waaronder de bundels Zoom! en Cloudcuckooland, paart toegankelijkheid en humor aan een realistische stijl en serieuze intenties. Ook werd hij nog enige tijd getipt als Poet Laureate. Armitage kweet zich van zijn publieke taak op een persoonlijke, sterk sociaal bewogen en idealistische manier, zoals het hoort. Dat het eindresultaat niet altijd als Hoge Kunst kan worden aangemerkt is in deze context van minder belang.

De rode draad in het gedicht, en onderwerp van Armitages scherpste kritiek is de rol van de media in het moderne leven. `No news is good news', heet het in zijn motto. Killing Time begint met de beschrijving van `a new freak in the ape-house,/ some monkey gone wrong,/ loud-speakers for earlugs,/ a microphone tongue', met onder andere `fibre-optics for body hair' en `two screens for eyeballs'. Het monster heeft een onverzadigbare honger naar nieuws, `a particular taste for anything live/ and a thirst for sorrow.' Nieuws is entertainment (`on satellite TV we watch a game-show host/ disguised as an anchorman for CNN'), waarheid iets manipuleerbaars dat alle kanten op kan: `a glitter-ball throwing reflections here and there.'

Een van de geestigste passages over de media lijkt zowaar een parodie op Veronica's Big Brother:

Meanwhile, a British broadcasting corporation is advertising

for thirty volunteers

from all walks of life to be left to their own devices

for twelve months

with nothing more than a Swiss Army knife each

and a week's SAS training.

De vrijwilligers zullen worden gedumpt op een onbewoond Schots eiland `among

a population of rabbits and several billion midges (muggen)', vanwaar hun wederwaardigheden zullen worden uitgezonden:

on prime-time television, with a celebrity voice-over

narrating the story

from original selection to the final shot of a helicopter

airlifting bearded survivors

back to family and friends crying on a rain-swept harbour.

Killing Time bestaat uit telkens zulke langere passages over verschillende onderwerpen, afgewisseld met kwatrijnen, waarbij als aanhef de woorden `meantime' of `meanwhile' steeds worden herhaald. Er komen hoe dan ook veel retorische herhalingen en opsommingen voor in het gedicht. In de radio-uitzending bleek dat goed te werken. Daar werd de tekst bovendien ondersteund met allerlei effecten als oceaangeluiden en muziekfragmenten, variërend van opera tot de Franse popgroep Air. Zo werden dromerige passages gecreëerd over bijvoorbeeld de schijnbaar nutteloze eerste non-stop ballontocht rond de wereld, hét symbool bij Armitage voor `some higher and finer ideal' en het overstijgen van verschillen. Ook mooi is zijn beschrijving van de eclips: `when one celestial body snookers another, when the sun blinks,/ when the great dimmer-switch/ in the sky goes the whole way, and the man on the moon winks/ a black, lazy eye.'

In boekvorm komen de zwakke plekken van het gedicht echter genadeloos aan het licht. Daar wekken de vele herhalingen vooral irritatie, vallen de flauwe woordspelingen des te meer op, en doet de structuur van sommige delen aan niets zoveel denken als aan kinderrijmpjes. Zo is `the interactive Domesday Book available on CD Rom,/ or in ten gilt-edged editions/ from http://www.nicetolookatbutyou'll

neverread'em.com' met een opsomming van belangrijke historische figuren als `Chaucer at his laptop,/ auto-checking his screenplay proposal for spelling and style' of `Captain James Cook/ in Quantas Business Class' even leuk, maar niet twee pagina's lang.

Beter geslaagde passages beschrijven onder meer de racistische en homofobe bomaanslagen in Londen, het bloedbad op de Columbine High School in Colorado, de treinramp bij Paddington Station, de oorlog in voormalig Joegoslavië, en de millenniumwisseling zelf. Armitage zal overigens vanavond Killing Time niet zelf voorlezen in de Dome, hij verschanst zich in zijn dorp in Yorkshire. Zijn gedicht eindigt met een mooie persoonlijke noot: `And finally, last week in a West Yorkshire village/ nothing happened at all./ An incident room is being set up at the scene/ and security cameras installed.' Het mag ironisch heten dat Killing Time nu zelf zo'n media event is geworden, maar dat wist Armitage vast al toen hij eraan begon.

Simon Armitage: Killing Time. Faber & Faber, 52 blz.ƒ31,50