Brutale witregels

Elk echt goed boek is een `beslissend' boek. Waarom zou je lezen als je die overtuiging niet hebt? Een goed boek verandert je leven. Hoe? Doordat het je manier van lezen verandert. Sommige boeken veranderen het lezen heel sterk. Door zo'n boek kun je voortaan meer aan, leesgewijs. Het geeft je het gevoel dat je ruimer bent geworden, rijker, dat je aardigheid hebt in dingen die je vroeger niet begreep.

Zo'n boek, het beste voorbeeld daarvan eigenlijk, is Een Fries huilt niet, van Gerrit Krol. Voor het eerst las ik in een boek zinnen als deze: `Dit boek gaat geheel over de hoofdpersoon. Het behandelt zijn verhouding met de mooie, maar onbetrouwbare Yvonne, en zijn ideeën daarover.'Ik ken deze zinnen uit mijn hoofd. Als ik wil lachen ondanks alles zeg ik ze wel eens voor mijzelf of een ander op: `Dit boek gaat geheel over de hoofdpersoon.'

Daar gaat Een Fries huilt niet dus over. De hoofdpersoon is een man die werkt en die ideeën heeft, zoals de schrijver ons al zo attent vertelde. Veel ideeën. En niet eens uitsluitend over zijn verhouding met de mooie, maar onbetrouwbare Yvonne, al inspireert die hem wel tot buitengewoon veel overwegingen. Overwegingen waar Yvonne zich overigens in het geheel niet voor interesseert.

De hoofdpersoon gaat ook wel eens naar een feestje. Dan komt hij bijvoorbeeld tot de volgende waarneming: `De vergelijking met Demosthenes is beschamend maar waar. Men oefent zich in welsprekendheid. Met een hand vol nootjes in de mond gegooid begint men te schreeuwen, tegen de muziek in, zodanig dat men wordt verstaan. Men heeft niets te vertellen en schreeuwt het uit. De mannen. Ze willen dat de vrouw hen verstaat.'

Alles aan zo'n passage vind ik prachtig - en de eerste keer dat ik deze zinnen las vervulde dat me met trots. Dat ik in staat was dit prachtig te vinden. Dat klinkt nu misschien onnozel, omdat iedereen kan zien hoe goed het is. Dan is iedereen al verder dan ik toen was. Iedereen stoot elkaar of zichzelf nu natuurlijk vergenoegd aan en proeft nog eens `met een hand vol nootjes in de mond gegooid begint men te schreeuwen'. Geniet nog eens van iets dat geen zin is maar toch: `De mannen.'

Vandaag de dag doen veel schrijvers dat, een zin terugbrengen tot een woord, een witregel tussen twee zinnen in plakken, brutaal doen. Komt door Krol. Niet dat ze zijn werk allemaal gelezen hebben, maar die manier van doen is doorgesijpeld. Toch kan nog steeds niemand zo goed doseren als Krol kan. En ook kan niemand zo beschrijven, alsof alle menselijke gedragingen worden waargenomen vanuit een nieuw, extra lucide perspectief. Keihard. Krol: `Het zijn keiharde dingen die het zeer zachte en gevoelige mogelijk maken'.

Gerrit Krol, Een Fries huilt niet (1980) is een uitgave van Querido.