Afrikaanse rat blijkt trefzekere mijnenjager

Het is bruin, vijftien centimeter lang en maakt een snuffelend geluid. Antwoord: een rat die landmijnen zoekt.

Belgische onderzoekers hebben ratten getraind voor het speuren naar in de grond verborgen explosieven. De ratten, die zijn afgericht en gefokt in Antwerpen, zullen in januari of februari naar Tanzania worden verscheept, alwaar zij ervaring in het veld zullen opdoen.

,,Ratten hebben bepaalde voordelen ten opzichte van honden, die ook vaak voor detectiedoeleinden worden gebruikt, en ze leven net zo lang'', zegt Christophe Cox, een van de onderzoekers van het zogeheten Apopo-project (Anti-persoonsmijnen ontmijnende productontwikkeling).

Ze zijn klein en licht, makkelijker te trainen dan honden en goedkoper. De waarde van een getrainde Duitse herder wordt geschat op 60.000 gulden. De voor het project gebruikte Afrikaanse hamsterrat is bijna blind en heeft daardoor een sterk ontwikkelde `neus'. Het beestje is van nature onderzoekend en houdt van repetitieve taken. De hamsterrat is immuun voor tropische ziekten.

Het onderzoek wordt gefinancierd door het Belgische ministerie van Ontwikkelingssamenwerking en heeft tot doel het vinden van een goedkope, simpele en effectieve methode om landmijnen op te sporen in arme landen. Jaarlijks worden 25.000 mensen gedood of verminkt door landmijnen, voornamelijk in voormalige oorlogsgebieden.

Het project, dat nog vier jaar in beslag zal nemen en waaraan diverse universiteiten en laboratoria meewerken, heeft tot nu toe ruim 800.000 gulden gekost. De ratten werden de afgelopen twee jaar in het laboratorium eerst getraind in het herkennen van de springstof TNT. Vervolgens werden ze losgelaten in een zandbak waarin op bepaalde plekken TNT was verborgen. In Afrika zal met name worden onderzocht hoe de ratten reageren op de open lucht.

Naast het opsporen van afzonderlijke landmijnen, zijn de ratten ook in staat verdachte gebieden in kaart te brengen. Hiervoor is speciale apparatuur ontwikkeld. In een mobiele, open kooi worden de ratten door een mogelijk mijnengebied vervoerd.

Wanneer ze de geur van TNT herkennen, worden ze geacht een van twee hendeltjes in te drukken die in de kooi zijn aangebracht. Op die manier kunnen gebieden ook mijnenvrij worden verklaard.