Willem Breuker overtuigt meer met solisten

Bijna acht jaar lag Willem Breukers compositie De Thuiskomst op de plank te verstoffen. Het amateur harmonie-orkest waarvoor het stuk bedoeld was speelde het slechts één keer op een repetitie en liet het daarna om onbekende redenen links liggen.

Gisterenavond beleefde het driedelige werk zijn verlate wereldpremière op de derde avond van het Klap op de vuurpijl-festival in Amsterdam. Verantwoordelijk voor de uitvoering van de `nieuwe oude' compositie was het in hedendaags repertoire voor blaasorkest gespecialiseerde Amsterdamse Blazers Collectief.

Vanaf de eerste maat was het stuk herkenbaar Breukeriaans. In het half uur dat de aaneensluitende delen Na acht jaar detentie, Voor een dichte deur (sleutels vergeten) en Wat een bende (een kleine woordenwisseling, ik ga maar weer) duurden, buitelde een veelheid aan stijlen, tempi en sferen over elkaar heen de zaal in.

Het ene moment hoempa-de het voltallige orkest achter de tuba's aan, het volgende zond de rietsectie wild kolkende toonladders de lucht in of schetterden de trompetten het voltallige gezelschap richting marstempo. Ook de voor Breuker zo kenmerkende theatrale elementen ontbraken niet in De Thuiskomst. Zo nam de bespeelster van de klokken en vibrafoon niet onverdienstelijk een luchtalarm en knijptoeter voor haar rekening.

Toch klopte er iets niet aan de ten doop gehouden compositie. De verschillende compositorische bouwstenen leken als losse brokken op elkaar gestapeld te zijn. Een verbindende puls, beat of sterke narratieve lijn ontbrak. Hierdoor kwamen veel overgangen, die ongetwijfeld dynamisch en scherp bedoeld waren, nogal log over. Dat Breukers idioom zich beter leent voor een kleiner en wendbaarder ensemble, bleek later op de avond toen zijn eigen Kollektief met de grootst mogelijke vanzelfsprekendheid de meest uiteenlopende elementen aan elkaar reeg. Bijkomend verschil tussen Breukers werk voor het blaasorkest en dat voor zijn kleinere ensemble, is natuurlijk de prominente rol die de solisten in de laatste formatie spelen. Zij zijn het die – aangespoord door de partijen die Breuker specifiek voor hen schrijft – de kleuren in de stilistische lappendeken tot leven wekken.

Ook voor het kwartet van rietblazer Michael Moore dat de avond opende, zijn de muzikale persoonlijkheden van de bandleden van cruciaal belang. Het continu langs elkaar heen schuren van de lyriek van Moore en pianist Alex Maguire en de tomeloze energie van het ritmetandem Han Bennink-Ernst Glerum zorgden voor een intens spanningsveld. Moore's subtiele altsax raakte af en toe bedolven onder Benninks beruchte drumlawine, maar kon rekenen op ondersteuning van Maguire, die bewees niet alleen zorgvuldige arabesken in zijn vingertoppen te hebben maar ook met zijn vuisten op het toetsenbord overweg te kunnen.

In het slotnummer van hun set, het uptempo New Shoes, bereikte de groep zelfs een volledige balans en klonk ze als een ingehouden explosie, waarvan de naar binnen gekeerde schokgolf nog lang navoelbaar is.

Festival: Klap op de vuurpijl, in Het Werkteater, Amsterdam. 29/12: Moore/Maguire/ Glerum/ Bennink, Amsterdams Blazers Collectief, Willem Breuker Kollektief. Festival loopt t/m 31/12.