Wereld tussen vrees en vreugde

Na decennia lang fantaseren en speculeren is het morgen eindelijk zo ver: het jaar 2000 begint, eerst in de Stille Zuidzee, dan gestaag in de rest van de wereld. Vreugde strijdt om voorrang met vrees, niet alleen voor software-bugs, maar ook voor terroristen en geruchten.

Was het eerst de wereldwijde computerstoring die de moderne samenleving met de ondergang leek te bedreigen, de laatste weken heeft in enkele Westerse hoofdsteden de bug plaats gemaakt voor een heus fantoom: het terrorisme. De burgemeester van de Amerikaanse stad Seattle heeft uit angst voor aanslagen de belangrijkste festiviteiten rond de millenniumviering afgelast. Eerder verklaarde president Bill Clinton dat de VS buitengewone maatregelen hebben getroffen om terroristische aanslagen af te slaan.

De angst voor terreuraanslagen in de Verenigde Staten werd vorige week aangewakkerd met de aanhouding van een Algerijn die via de Canadees/Amerikaanse grens een lading explosieven het land in trachtte te smokkelen. Daarna werden nog zeven Jordaniërs aangehouden. Eén van hen, zo maakte de Canadese politie meteen bekend, had ,,banden met een bekende terreurgroep'. De FBI moest dat maandag corrigeren. De man had weliswaar ,,terroristische bedreigingen' geuit, maar die term wordt gebruikt voor allerlei soorten geweld. ,,Het lijkt erop', zo zei FBI-agent Roberta Burroughs nadat ze zijn dossier had gelicht, ,,dat het in zijn geval gaat om huiselijk geweld.'

Inmiddels zijn ook de Britten en de Duitsers gealarmeerd. Burgers van het Verenigd Koninkrijk zijn gewaarschuwd voor onverwachte en verdacht uitziende pakketjes, terwijl vrijdag alarm werd geslagen op het vliegveld van Frankfurt. Amerikaanse en Europese veiligheidsfunctionarissen vrezen een bommencampagne uit fundamentalistisch islamitische hoek. Ook in Japan heerst angst voor aanslagen sinds de afgelopen vijf dagen twee kleine brandbommen afgingen in treinstations in Tokyo. Dreigementen, door fundamentalisten of wie dan ook, zijn er overigens niet geuit.

Voorbereidingen voor de eeuwwisseling, die de grootste mondiale gebeurtenis ooit lijkt te worden, zijn over de gehele wereld getroffen. Maar terwijl de magie van het jaartal 2000 voor de één het startsein is voor feestelijkheden, baart het anderen dus zorgen. Van het Nieuw-Zeelandse eiland Pitt, de eerste (door slechts 50 mensen) bewoonde plek waar de zon van de nieuwe eeuw opgaat, tot de Amerikaanse hoofdstad Washington zal de mensheid feestvieren. President Clinton zal daarbij in de dubbelrol optreden van hartelijke gastheer op het nationale millenniumfeest en mondiale tobber over wat er allemaal mis kan gaan. Vanuit Republikeinse hoek is Clinton bekritiseerd omdat hij het Y2K-probleem niet serieus zou benaderen en onvoldoende gedaan heeft om mogelijke crises te bezweren. Feit is dat Clintons Adviesraad op het gebied van jaarwisselingsproblemen vanuit een commandocentrum in de buurt van het Witte Huis niet alleen de VS maar ook 180 andere landen in de gaten houdt.

In de meeste landen is de vrees bedwongen voor de mogelijke gevolgen van vastlopende computers. De eerste gedachten gaan daarbij uit naar de programmatuur van de duizenden raketsystemen die de NAVO-bondgenoten en Rusland nog altijd op elkaar gericht hebben. Britse en Amerikaanse autoriteiten zeiden afgelopen week geen ,,nucleair raketalarm-crisis' te verwachten ten gevolge van mogelijk haperende computers in Moskou. Het Pentagon heeft de Russen met 10 miljoen dollar bijgestaan als bijdrage voor het beveiligen van de kernwapens. De Amerikaanse onderminister voor defensie, John Hamre, heeft verklaard: ,,Als zij (de Russen, red.) zeggen dat hun radar-systemen niet plotseling de banen zullen uitrekenen van binnenkomende Amerikaanse raketten, dan geloven wij ze.' Voor de zekerheid zit een ploeg van achttien Russisch raketspecialisten in het speciale, splinternieuwe Amerikaanse waarnemingscentrum, het Centre for Strategic Stability and Y2K, waar alle bewegingen in de dampkring kunnen worden gevolgd.

Geïndustrialiseerde landen in het Westen, maar ook Japan, hebben de afgelopen jaren zo goed als mogelijk software vervangen van computers die per ongeluk de jaarcode `00' zouden kunnen opvatten als 1900 in plaats van 2000. Zorg over het uitvallen van allerlei vitale nutsvoorzieningen als water, gas en elektriciteit door het vastlopen van computers is nagenoeg uitgebannen. Japan is op het ergste voorbereid, hoewel autoriteiten haasten eraan toe te voegen dat het ergste niet wordt verwacht. Maar de regering heeft haar burgers opgeroepen flinke hoeveelheden water en voedsel in te slaan. Overigens hebben de Amerikaanse autoriteiten hun burgers hetzelfde advies gegeven: zoveel inslaan als nodig voor een ingesneeuwd weekeinde.

De verantwoordelijke autoriteiten in de meeste Europese landen gaan ervan uit dat elektriciteits- en watervoorziening, telecommunicatie, luchtvaart en financieel verkeer rond de jaarwisseling geen hinder zullen ondervinden. Niettemin hebben de meeste landen crisis-centra ingericht om op te treden in geval van nood. Albanië is binnen Europa het minst voorbereid, maar dat land is zo weinig gecomputeriseerd dat niemand daar hinder van zal ondervinden. Het zelfde geldt voor de minst ontwikkelde landen in de wereld waar de bevolking gewend is aan stroomonderbrekingen en ander ongemak.

In Japan maken sommige experts zich meer zorgen om massapsychologische effecten van desinformatie en geruchtenvorming dan om problemen die te wijten zijn aan computerstoringen. Dat dit een reële zorg kan zijn bewijzen millenniumgeruchten in Botswana en India waar een run is ontstaan op tickets naar de VS en Engeland omdat deze landen ter gelegenheid van het nieuwe millennium ruimhartiger zouden zijn met verblijfsvergunningen.

Feestelijkheden zullen de millenniumnacht echter voornamelijk kenmerken. Van 's werelds grootste strandfeest in Rio de Janeiro, een twaalf uur durend millenniumconcert bij de piramiden van Gizeh, tot een mengeling van sacraal en profaan vermaak in Rome.