Schiphol domineert in regio

Amsterdam wil aandelen afstaan van de luchthaven Schiphol. In ruil voor invloed.

Schiphol een ongeleid projectiel? Wethouder H. Groen kan dat natuurlijk moeilijk zeggen. Hij is immers zelf commissaris bij de luchthaven. Maar dat Schiphol vaak zijn eigen weg kiest, valt niet te ontkennen. Met name voor de ruimtelijke ontwikkeling van de Schipholregio is dat zorgelijk. Groen: ,,De vastgoedontwikkeling dreigt alleen te worden gedomineerd door de belangen van Schiphol.''

Met het besluit van het kabinet over de groei van Schiphol is de discussie over privatisering van de luchthaven geopend. Amsterdam ziet de privatisering als een mogelijkheid haar invloed in de Schipholregio te vergroten. Want hier dreigt de regie verloren te gaan, waarschuwt het stadsbestuur in de nota De binding Schiphol-Amsterdam.

Amsterdam is voor 21,8 procent eigenaar van de luchthaven, naast het Rijk met 75,8 procent en de gemeente Rotterdam voor 2,4 procent. Dit aandeel geeft de stad het recht twee commissarissen te leveren voor de NV Luchthaven Schiphol. Daarnaast kan Amsterdam een privatisering verhinderen omdat voor een statutenwijziging een viervijfde meerderheid nodig is. En dat geeft de hoofdstad macht.

Amsterdam wil in ieder geval tien procent van de aandelen en de twee commissarisposten houden. ,,In de Raad van Commissarissen wordt het beleid getoetst. Daar moet je bijzitten'', zegt Groen. Maar de rest van de aandelen kan worden verkocht mits de hoofdstad een sterkere positie krijgt in de Schipholregio. Met name op het ruimtelijke- en het grondbeleid hebben de Amsterdammers hun invloed het afgelopen decennium zien afnemen. Er is een ingewikkelde kluwen van eigendomsrelaties en belangen ontstaan.

Tien jaar geleden richtten de luchthaven, de provincie Noord-Holland, de gemeente Haarlemmermeer en Amsterdam de Schiphol Area Development Company (SADC) op. De Nationale Investeringsbank participeerde ook voor 25 procent. Het doel was gezamenlijk tot een optimale benutting van de economische groei van de Schipholregio te komen. Maar de afgelopen twee jaar zijn Schiphol en de gemeente Haarlemmermeer hun eigen weg gegaan. Want ondanks het aandeel van Amsterdam in de luchthaven heeft de directie van Schiphol veel bevoegdheden om een eigen koers te varen. Schiphols volle dochter Schiphol Real Estate (SRE), die inmiddels ongeveer voor een miljard gulden aan vastgoed bezit, begint zich buiten het luchthaventerrein te begeven. ,,Met de SRE heeft Schiphol alle vastgoeddisciplines in huis: een eigen grondbedrijf en een eigen ontwikkelings- en beheerspoot'', schrijft de gemeente Amsterdam.

De rol van SADC dreigt volgens Amsterdam te worden gemarginaliseerd. ,,De kans is groot dat Schiphol met haar dochter SRE zich in meer of mindere mate agressief zal manifesteren als onroerend goedpartij'', aldus de gemeente Amsterdam. Daarmee neemt de Amsterdamse invloed op de regio af. En de hoofdstad ziet bijvoorbeeld niet graag haar ambitieuze kantorenlocatie Zuidas gedwarsboomd door even aantrekkelijke, maar goedkopere locaties dichtbij Schiphol die ook nog eens sneller te ontwikkelen zijn.

,,Ik heb niet het gevoel dat de SRE bedreigend is'', zegt wethouder G. Görtemöller (Economische Zaken) van de gemeente Haarlemmermeer. ,,Er is juist sprake van goede samenwerking in de regio''. De gemeente Haarlemmermeer heeft vorige week samen met SRE en SADC een grondbank opgericht voor een locatie langs de A4 ten zuiden van de luchthaven. Daar is inmiddels 300 hectare grond opgekocht. Dat Haarlemmermeer en Schiphol via SRE hier zelfstandig aan meedoen terwijl ze ook deelnemen in SADC heeft te maken met de te verwachten opbrengsten. Want het ontwikkelen en uitgeven van grond voor bedrijfslocaties is in tijden van economische voorspoed een lucratieve bezigheid.

Amsterdam wil dat de Schiphol Area Development Company haar regisserende rol in de regio weer terugkrijgt. Dat is wenselijk ,,voor een evenwichtige gebiedsontwikkeling'' en ,,voor de invloed van Amsterdam op die ontwikkeling'', schrijft de gemeente. ,,Dat zou wel de charme van de duidelijkheid hebben'', zegt SADC-directeur W. Trommels. ,,Maar of dat in de praktijk haalbaar zal zijn, is de vraag. Er is zoveel te doen in de regio''. Maar hij bepleit wel een sterkere rol voor de SADC, omdat voor de fasering van bedrijfslocaties en grondverwerving een regionale afstemming noodzakelijk is. Trommels ziet het Amsterdamse standpunt vooral als het innemen van een onderhandelingspositie.

Als tweede optie wil Amsterdam aandelen verwerven in Schiphol Real Estate en daarmee grond in bezit krijgen. Het Amsterdamse stadsbestuur wil graag meer met Haarlemmermeer samenwerken om bedrijflocaties te ontwikkelen. ,,In de contacten met de gemeente Haarlemmermeer is nog weinig gereageerd op deze mogelijkheid'', schrijft Amsterdam. Wethouder Görtemöller van Haarlemmermeer reageert hier laconiek op. Hij maakt zich er weinig zorgen over dat Amsterdam verlekkerd naar de grond van Haarlemmermeer kijkt. ,,Wij bepalen nog altijd wat er in een bestemmingsplan komt.''