Shas-partij Israel eist geld voor armen

De ultra-orthodoxe Shas-partij dreigt het kabinet van de Israelische premier Barak te verlaten. De partij eist met name meer geld voor haar schoolsysteem.

De Israelische ultra-orthodoxe Shas-partij speelt hoog spel met de regering-Barak en met het vredesproces met Syrië. Na hectische besprekingen vannacht tussen Shas-ministers en het ministerie van Financiën stond vanmorgen het dreigement van rabbijn Ovadia Yosef nog overeind dat hij de aan hem onderhorige vier Shas-ministers vanmiddag uit de regering zou terugtrekken.

Vandaag heeft Barak dus nog manoeuvreerruimte om met zo min mogelijk gezichtsverlies te buigen voor de financiële eisen van Shas en bij te dragen aan herstel van de geschonden eergevoelens van deze overwegend sefardische partij (joden uit voornamelijk de Arabische wereld). Vannacht is al met tientallen miljoenen binnen de begroting geschoven om aan de financiële eisen van het autonome schoolsysteem van Shas tegemoet te komen.

Als representant van de partij van de zwakkere groepen in de Israelische samenleving wil ook de Shas-minister van Gezondheidszaken veel meer geld voor alles wat met gezondheid en ook met maatschappelijk welzijn te maken heeft. Recente studies hebben uitgewezen dat een op de zes Israeliërs onder de armoedegrens leeft. De armoede in Israel heeft een des te schrijnender effect op de samenleving doordat de kloof tussen rijk en arm met het jaar wijder wordt en Israeliërs in de topechelons van de maatschappij twaalfmaal zoveel verdienen als diegenen zich in de laagste regionen bevinden. Politici en sociologen waarschuwen dan ook met steeds meer klem voor het opzettende gevaar van een ,,opstand van de armen''.

Als beschermheer van de zwakkere groepen in de Israelische samenleving door de jaren heen heeft Shas zijn politieke basis ten koste van de rechts-nationalistische Likudpartij aanzienlijk verbreed. Likud wordt als langdurige regeringspartij met de elites in het land geassocieerd. Shas heeft daaruit lering getrokken en komt nu ook als regeringspartij op voor de zwakkeren in de Israelische maatschappij.

Resten de eergevoelens. De seculiere minister van Onderwijs, Jossi Sarid (Burgerrechtenpartij), staat erop dat op de door Shas gecontroleerde scholen ook wordt onderwezen in democratie, Engels en wat wiskunde, en dat krenkt Shas. Met alleen uitvoerig onderwijs in alle aspecten van de joodse godsdienst kun je in Israel niet je brood verdienen, is het argument dat Sarid Shas voorschotelt. Als de schatkist met steeds meer shekels voor het schoolsysteem van Shas moet opdraaien, heeft de staat er ook recht op dat de leerlingen van Shas-scholen zich later kunnen redden en niet de rest van hun leven afhankelijk blijven van overheidssteun in verschillende vormen. Shas-woordvoerders verwerpen deze neerbuigend geachte inmenging van minister Sarid in hun zaken. Dat is een voorbeeld van de psychologische kant van de regeringscrisis die Shas dreigt te veroorzaken.

Shas-leiders hebben er een handje van de politiek tijdens begrotingsdebatten te chanteren. Ook andere religieuze en seculiere partijen die voor het in stand houden van regeringscoalities van essentieel belang zijn, hebben in Israels parlementaire geschiedenis meesterwerken van vruchtbaar politiek koorddansen op hun naam staan. In de meeste gevallen deinsden de dreigers op het laatste moment, na het binnenhalen van winst, zij het niet de hele buit, voor uitvoering van hun dreigementen terug en werden regeringscrises vermeden.

Van een regeringscrisis en eventuele vervroegde algemene verkiezingen heeft Shas zelf electoraal niet veel te duchten. De sensationele groei van de partij van 10 naar 17 zetels in het parlement bij de jongste parlementsverkiezingen kan zelfs doorzetten.

Josef Lapid, de leider van de dogmatisch anti-religieuze Verandering-partij, kan zich niet voorstellen dat Shas de regering waarop de partij zo'n grote invloed heeft en waar zij `uit de korf eet', verlaat. Maar mocht dat de komende dagen toch gebeuren, dan moet premier Barak er rekening mee houden dat hij geen meerderheid krijgt bij een toekomstig referendum voor vrede met Syrië tegen het opgeven van de Hoogvlakte van Golan. Sterke stromingen binnen Shas zijn daartegen. Rabbijn Kaduri, een 101-jarige heilige rabbijn van deze partij met magische invloed op de Shas-aanhang, liet zich deze week op de Golan ontvangen en sprak zich daar krachtig uit tegen het opgeven van dit stuk erfgoed van het joodse volk.