Big bands zorgen voor stevige eindejaarsknal

De laatste week van het jaar is voor de meeste mensen een opeenvolging van verloren, grauwe dagen tussen kerststol en oliebol. Gelukkig neemt het jaarlijkse Klap op de vuurpijl-festival een weekvullend voorschot op de verlossing van 31 december. Te oordelen naar het programma van de vierentwintigste editie, waarop vooral de namen prijken van omvangrijke (en dus luidruchtige) big bands, is organisator Willem Breuker van plan het jaar met een stevige knal uitgeleide te doen. Gisteravond beet een drietal blaasorkesten het spits af.

Willem van Manen, één van de Nederlandse initiators van de tweede golf jazzorkesten, bewees dat het big-bandgenre op de rand van de twintigste eeuw vitaler is dan ooit. Na vier cd's van zijn Contraband is het verrassingseffect een beetje verdwenen maar blijkt des te beter hoe Van Manen er in is geslaagd een balans te vinden tussen zijn drang tot complex componeren en zijn voorliefde voor energiek en impulsief solowerk. Dat was gisteren in Amsterdam vooral goed te horen in het nieuwste werk, zoals het aan bassist Charles Mingus opgedragen Mungis. Dit nummer opent met geruststellende lage klanken van de rietsectie gestut met hoekige dissonanten van koper en piano. Een bijna klassiek klinkend intermezzo leidt tot de splitsing van beide blazerssecties, een ongebruikelijke wending in het big-bandmetier waarin de secties veelal als blokken optreden. De vermenigvuldiging van stemmen stelt Van Manen in staat de ene compositorische vondst over de andere te draperen. De solisten, van wie vooral saxofonist Frans Vermeerssen en klarinettist Patrick Hagen opvielen, houden de spontaniteit en passie levend waardoor de compositie daadwerkelijk gaat leven.

Het pathos van orkest De Ereprijs zit 'm in het repertoire, dat vooral hedendaagse muziek omvat en veelal specifiek voor het gezelschap geschreven is. Speciaal voor het hoofdstedelijke optreden zette het Apeldoornse orkest twee werken van de Amsterdamse componist Chiel Meyering op het programma. In Apart met Katja en Attack of the Cyber woman, twee delen uit een serie walsen, wordt ingetogen gedraaid rond een gedecideerd neergezet patroon van basnoten of gestruikeld over het begin van iedere derde maat. Minder frivool was het langzaam en onheilspellend aanzwellende Cranial Winch van Django Bates en het uit repetitieve ritmes opgebouwde Elfen van Hanna Kulenty.

Het muzikale palet van het Willem Breuker Kollektief, de traditionele afsluiter van de festivalavonden, is even gemengd als dat van De Ereprijs maar een stuk vrolijker. De band, die dit jaar een kwart eeuw bestaat, breide als vanouds volksmuziek, vaudeville, tango's en filmmuziek aan elkaar en wist er ondertussen nog een clownesk dansje of hartverscheurende solo uit te persen. Wat Breuker en de zijnen betreft gaat het millennium `out with a bang'.

Festival: Klap op de vuurpijl, in Het Werkteater te Amsterdam. 27/12: Contraband, De Ereprijs, Willem Breuker Kollektief. Klap op de vuurpijl: t/m 31/12.