`Van een razzia was geen sprake'

De politie heeft te weinig bevoegheden om het toenemende geweld een halt toe te roepen, zegt hoofdcommissaris Lutken van Rotterdam. De kritiek op de actie-Millinxbuurt verbaast hem.

De Rotterdamse politie gaat voort met het ,,verkennen van de grenzen van de bevoegdheden binnen de bestaande wetgeving'' om het bezit van illegale vuurwapens te bestrijden. Dit zegt hoofdcommissaris B. Lutken van het politiekorps Rotterdam-Rijnmond. ,,Bestrijding van het toenemende geweld met slag-, steek- en vuurwapens is landelijk en lokaal de hoogste prioriteit van de politie. Uiteindelijk moeten rechters en politiek bepalen of het acceptabel is dat de politie ruimere bevoegdheden krijgt die ten koste gaan van de privacy van de burger'', aldus Lutken.

De Rotterdamse politie hield eind november een grootschalige `proef' met zogenoemd preventief fouilleren en het controleren van auto's op wapenbezit in de Millinxbuurt (Rotterdam-Zuid) die berucht is wegens drugshandel en illegaal wapenbezit. Ongeveer honderdvijftig agenten sloten de buurt vrijdagavond 26 november hermetisch af. Iedereen die de buurt in of uit wilde werd gefouilleerd. Ze werden beschouwd als potentieel wapenbezitter, wat zowel kritiek uitlokte als instemmende reacties opleverde. ,,Een dergelijk project gericht op preventief fouilleren en doorzoeken van auto's zal niet worden herhaald'', zegt Lutken. ,,Nu moet eerst de rechter oordelen over de rechtmatigheid ervan. Maar we gaan wel anderssoortige controles houden waarbij verruiming van de bevoegdheden wordt onderzocht.'' De rechter beslist volgende week (4 januari).

Lutken verheelt niet dat hij voorstander is van grotere bevoegdheden voor de politie om het illegale wapenbezit te bestrijden. Hij is bezorgd over de toename van het geweld. ,,In 1996 waren er in de politie in Rotterdam-Rijnmond 9.400 geweldsdelicten waarbij slag-, steek en vuurwapens waren betrokken. Dit jaar is het aantal dergelijke delicten gestegen tot ongeveer 12.300. Er zijn bepaalde gebieden in Rotterdam uitgaanscentra en plaatsen waar de drugshandel zich afspeelt - waar meer dan honderd geweldsdelicten per jaar zijn. Dat komt bijna overeen met een gemiddelde van drie per week. Het is gewenst dat de politie eerder kan optreden tegen wapenbezit.''

De politie kan, zo vervolgt Lutken, volgens de huidige rechtsregels tot fouilleren van iemand overgaan als er een `redelijke verdenking' bestaat dat die persoon een wapen bezit. ,,Gezien het toenemende geweld is het wenselijk dat de politie in een eerdere fase kan optreden, als er ernstige bezwaren bestaan tegen een bepaalde persoon of in bepaalde gebieden en uitgaansgelegenheden. Is het niet vreemd dat de politie zonder enige verdenking een persoon mag dwingen mee te werken aan alcoholcontrole, maar ondanks een ernstige verdenking niet op vuurwapens mag controleren? In de kofferbak van een auto kijken of daar een wapen is verborgen, mag formeel niet. Uiteraard moeten aan dergelijke controles voorwaarden worden verbonden zoals beperking daarvan tot bepaalde gebieden waar de kans op geweld groot is en alleen bij groepen en personen van wie we uit ervaring weten dat een grote kans op wapenbezit aanwezig is.''

Al in 1998 stelde de Rotterdamse driehoek (korpsbeheerder, korpschef en hoofdofficier van justitie) bezorgd vast dat het gebruik van wapens toeneemt, zo zegt Lutken. Eerder dit jaar vroegen de ministers van Binnenlandse Zaken en Justitie de driehoek om medewerking aan ,,één of twee of drie'' acties om de `grenzen van de bevoegdheden' van de politie te onderzoeken. Lutken: ,,Bij de actie in de Millinxbuurt die met toestemming van het openbaar ministerie plaats vond, ging het om preventief fouilleren en voertuigcontrole op basis van een `gebieds- en/of groepsverdenking'. We weten uit ervaring dat in een drugsscene confrontaties vaak tot geweld met wapens leiden. Dit was een zuivere gang van zaken. Alle processen-verbaal die daarbij zijn opgemaakt, zijn voorgelegd aan de rechter die nu moet oordelen.'' De kritiek op de actie van ,,sommige hooggeleerden die van een razzia spraken'' noemt Lutken ,,verbazingwekkend''. ,,Het is redelijk normaal dat grenzen van de wettelijke bevoegdheden via jurisprudentie worden vastgesteld. En van razzia was geen sprake omdat de wijk niet was afgegrendeld.''

De korpschef wijst op een dilemma bij het tegengaan van geweld met wapens. ,,Enerzijds kan in Nederland een steeds scherpere bescherming van de rechten van het individu worden vastgesteld, anderzijds is er vanuit de maatschappij een steeds grotere aandrang is om krachtiger tegen (wapen)geweld op te treden. Wij zoeken naar manieren hoe we politiemensen beter hun werk kunnen laten doen.''

Lutken stelt vast dat de door drugsoverlast geteisterde bewoners van de Millinxbuurt ,,uitermate enthousiast'' reageerden op de politieactie. Lutken: ,,Er is slechts één klacht ingediend over een politieagent die een weinig tactisch optreden wordt verweten. De meeste bewoners zeiden dat ze al jaren hadden aangedrongen op harder politieoptreden.'' En daar komt nog iets bij, zegt Lutken: ,,Ook bij de politiemensen die moeten optreden in probleemgebieden waar geweld vaak voorkomt, is sprake van een toenemend gevoel van onveiligheid. De agent die een verkeerscontrole houdt, vraagt zich steeds vaker af: zou de automobilist die ik aan hou, een wapen hebben?''

De preventieve werking die uitgaat van een krachtiger politieoptreden tegen wapenbezit telt, vindt Lutken. ,,De animo om een wapen te dragen, zal aanzienlijk afnemen als de kans groot wordt dat de politie kan optreden. Want op verboden wapenbezit staat tenslotte vier jaar gevangenisstraf.'' Met efficiënt en effectief optreden door de politie (`meer in minder uren') kan volgens Lutken een `beter evenwicht' worden gecreëerd tussen de toename van wapengeweld en de publieke opinie die ongerust is en om bescherming vraagt.

De ook wel geuite suggestie dat de politie haar bevoegdheden wil oprekken met het oog op mogelijk supportersgeweld rond het EK 2000 wijst Lutken als `bizar' en `onzin' van de hand. ,,Ruimere bevoegdheden om wapengeweld tegen te gaan, staat volkomen los van eventuele problemen rond supporters en hooligans bij voetbalwedstrijden. De politie vraagt de politiek maar een ding: geef ons de tools om ons werk te doen. Dat geldt voor de bestrijding van wapenbezit en geweld, maar ook voor de aanpak van andere problemen zoals kinderporno of jeugdcriminaliteit.''