`Is Britney Spears de nieuwe Madonna?'

Hit-kenner Johan van Slooten schreef opnieuw een boek over de Top 40, die nu 35 jaar bestaat. Op verzoek van NRC Handelsblad stelde hij ook twee persoonlijke lijstjes samen.

De luisteraars van Radio 2 en het commerciële Radio 538 waren het roerend eens: Bohemian Rhapsody van Queen is de plaat van de eeuw en staat dus op nummer 1 in de deze week uitgezonden millenniumlijsten. Maar voor Johan van Slooten, hitliefhebber en Top 40-analist, is er maar één hit de grootste: La danse de Zorba, dat in 1965 tegelijkertijd werd uitgebracht door Trio Hellenique, Mikis Theodorakis en Duo Acropolis. Gewoon omdat het bouzoukinummer bijna veertig weken in de Top 40 stond en zo de meeste punten verzamelde voor het klassement van de `grootste hits uit de Top 40'. Singles als Bohemian Rhapsody zijn klassieker, beaamt Van Slooten, en Marco Borsato's Dromen zijn bedrog stond een recordaantal weken op nummer 1. ,,Maar hoe je ook rekent, om La danse de Zorba' kun je niet heen.''

Radiojournalist Johan van Slooten, geboren in 1968, heeft de eigenaardige beginjaren van de Top 40 niet meegemaakt. Zijn eerste kennismaking met de hitparade was via Top Pop, waarnaar zijn oudere broers en zusters elke week keken. Pas op de middelbare school begon hij met het verzamelen en bestuderen van de Top 40, de enige Nederlandse hitparade die ononderbroken, vanaf 2 januari 1965, is bijgehouden. Nadat Van Slooten in november 1987 presentator Lex Harding van de Top 40 per brief had gewezen op het feit dat George Michael met Faith zijn vijfde achtereenvolgende nummer-één-hit had gescoord, mocht hij van Veronica wekelijks hitfeiten op de radio spuien. Zijn encyclopedische kennis (,,Er zijn vast meer Top 40-fanaten, maar ik ben de enige die ermee naar buiten komt'') leidde tot drie boeken: 500 Nr. 1 hits uit de Top 40 (1997), Hit Dossier 1939-1998 en het onlangs verschenen 30 jaar nummer 1 albums.

Volgens de statistieken is het titelnummer van de film Zorba the Greek dus de popsingle van de eeuw, op de voet gevolgd door This Strange Effect van Dave Berry (1965) en Je t'aime... moi non plus van Serge Gainsbourg en Jane Birkin (1969). Maar Van Slooten weet als geen ander hoe onvergelijkbaar de resultaten in de hitparade zijn. ,,In de jaren zestig was er veel minder concurrentie,'' zegt de geboren Urker in zijn nieuwbouwhuis in de voormalige Zuiderzee. ,,Sindsdien was het een uitzondering als een single meer dan meer dan een half jaar in de Top 40 stond. En dan nog. De grootste hit van dit jaar, The Road Ahead van City To City, haalde dertig weken, maar verzamelde niet genoeg punten om zelfs maar in de buurt van Zorba te komen.''

Nog minder zegt een hoge hitparadenotering over de werkelijke verkoopcijfers. ,,Je kon dat al goed merken aan Dromen zijn bedrog,'' rekent Van Slooten voor. ,,Borsato verkocht daar vijf jaar geleden 240.000 exemplaren van, net zoveel als Doe Maar in 1982 van De bom; alleen stond hij er drie keer zo lang mee op nummer 1: twaalf tegenover vier weken. Nu worden er van de grootste hits rond de 100.000 exemplaren verkocht: de singleverkoop is dit jaar in elkaar gedonderd door de opkomst van de cd-brander, die het thuiskopiëren omhoog heeft gestuwd.''

Aan de vooravond van het jaar 2000 lijkt de 35-jarige Top 40, wekelijks uitgezonden door Radio 538, het zwaar te hebben. Niet zoals vroeger door de concurrentie van andere hitparades, want de `Rabo' Top 40 heeft zijn eigen publiek en wordt sinds kort zelfs samen met de Tros Mega Top 100 in één folder gepubliceerd. Maar vooral doordat de single terrein blijft verliezen aan het album. Van Slooten: ,,Vroeger, in het vinyltijdperk, waren singles uniek; originele B-kantjes maakten ze tot collectors' items, en door de Beatles werden ze niet eens op hun reguliere lp's gezet. De introductie van MTV, en de groeiende populariteit van de videoclip, heeft dat allemaal veranderd. Tegenwoordig is het cd-singletje onderdeel van een marketingcampagne waarvan ook de videoclip deel uitmaakt; doordat het op de radio gedraaid wordt, maakt het reclame voor een album. Voor de platenmaatschappij is het eerder een investering dan een winstmaker. In Amerika, waar cd's goedkoop zijn, zie je dan ook al dat een albumtrack soms alleen als promo-single wordt uitgebracht. My Heart Will Go On, het thema uit Titanic van Celine Dion, heeft daar bijvoorbeeld nooit hoog in de hitparade gestaan.''

Om te bepalen wat een hit is, kan de Top 40 dus niet alleen meer afgaan op de verkoopcijfers van geselecteerde platenhandels; en dus wordt sinds een paar maanden ook de airplay het aantal keren dat een plaat op de radio gedraaid wordt meegewogen. Voor de hitparadepuristen die dat een gruwel vinden heeft Van Slooten geen begrip, net zo min als voor de criticasters die roepen dat het muzikale niveau van de Top 40 dalende is. Een paar weken geleden schreef Het Parool dat de `serieuze' popmuziek niet meer in de hitparade te vinden is, dat er alleen nog maar commerciële hitjes van Britney Spears en de Vengaboys instaan. Vroeger was dat anders, werd er gezegd, met een verwijzing naar de Beatles, de Stones en de Kinks. Wat een onzin. Ten eerste vindt iedereen de muziek uit zijn eigen jeugd het beste, en zijn het meestal de oudere mensen die klagen. Ten tweede is de Top 40 altijd een mix geweest van niemendalletjes en progressieve acts: zoals je ooit de Heikrekels naast The Who had, zo heb je dit jaar Toy Box naast DJ Jean. En ten derde gold in de jaren zestig bijna alle popmuziek als progressief en grensverleggend, alleen al omdat het jong en nieuw was. Britney Spears zou dertig jaar geleden als vooruitstrevend beschouwd zijn. En wie weet: misschien is ze wel de nieuwe Madonna, die is per slot van rekening ook als disco-sterretje begonnen.''

Nee, volgens Johan van Slooten is de toekomst van de hitparade zonnig als altijd. Als er geen singles meer verkocht worden, dan meet je welke plaat het vaakst op de radio wordt gedraaid. En als niemand meer naar de radio luistert maar zijn favoriete nummers via MP3 van het internet binnenhaalt, dan registreer je welke liedjes daar het vaakst tussen zitten. Hits zullen er altijd zijn.''

Johan van Slooten: 35 jaar nummer 1 albums. Uitg. Becht. Prijs: ƒ34.95