Het Gevolg geeft vaart aan stuk Tennessee Williams

In Het Aards Paradijs (1968) van Tennessee Williams bevechten twee halfbroers elkaar om het bezit van een landgoed. Het is broeierig nat in het Diepe Zuiden van de Verenigde Staten. De `levee', de rivierdijk, staat op springen. De ene broer, een onderdrukt homoseksueel moederskindje met tbc, zet een echtgenote in. (,,De smeerlap dacht dat hij mij een kloot kon aftrekken door een weduwe achter te laten.'') De andere, een botte verbitterde boer, heeft een sterkere troef: hij is de enige die weet hoe de komende overstroming te overleven. Het moederskindje Lot heeft geen kracht meer om zelf te vechten; de eindstrijd gaat tussen zijn vrouw, de stadse danseres Mirtil, en de boerse halfbroer Kieken.

Dit minder bekende toneelstuk van Williams, uitgevoerd door de Vlaamse groep Het Gevolg, bevat veel verwijzingen naar zijn eerdere successen. Mirtil trouwt met een seksueel te kort schietende homo, net als in Kat op een heet zinken dak. Ze wordt ook steeds vergeleken met een kat. Mirtil is een lieve versie van Blanche Dubois uit Tramlijn Begeerte. Net als Blanche moet ze het opnemen tegen een destructieve oerkracht. Boer Kieken kan minstens zo hard schreeuwen als Stanley Kowalski. Verder bevat het stuk alles wat kenmerkend is voor Williams: onderdrukte gevoelens in het puriteinse, feodale Zuiden, vergane glorie, broeierige erotiek, gedegenereerde Zuiderlingen.

In de tijd dat Williams Het Aards Paradijs schreef, eind jaren zestig, werden zijn stukken in de Verenigde Staten hopeloos ouderwets gevonden. Williams schreef goed doortimmerde, realistische drama's waarin hij de kijkers geen raadsels opgaf. Vanaf de eerste zin wordt alles overduidelijk uitgelegd. Broedertwist, zondvloed, racisme, nieuwe nuchtere boer tegen oude verworden adel, achtergestelde bastaard, latente homoseksualiteit; de psychologische en de symbolische duiding wordt er netjes bijgeleverd. Inmiddels is Williams' werk allang niet meer ouderwets, maar klassiek. Maar het bezwaar tegen die overduidelijkheid blijft bestaan. Gelukkig staat daar veel tegenover. Zijn taal, in sappig Vlaams vertaald door Wim Danckaert, is poëtisch en melodieus. Verder kon Williams goed verhalen vertellen. Het Aards Paradijs loopt als een trein. Williams bouwt snel spanning op en weet die goed vast te houden. Om welke strijd het gaat, is snel duidelijk, maar wie er hoe gaat winnen, houdt hij tot het eind geheim.

Het Gevolg heeft het melodrama goed aangepakt: niet te ouderwets realistisch, want dat werkt niet meer, maar ook niet te modern ironisch, want dan blijft er helemaal niets van het stuk over. Niek Kortekaas ontwierp een mooi decor, een podiumbreed golfplaten dak dat in opengeschoven vorm de kamertjes van de broers blootgeeft: beneden de kale keuken vol staal van Kieken, boven de gouden pronkkamer vol spiegels van Lot.

Regisseur Ignace Cornelissen geeft de handeling veel vaart mee, mede door, terecht, rigoureus in het stuk te snijden. De spelers zijn energiek. Mark Vandebos speelt zijn Kieken hoekig en groot. Romijn Conen maakt, als Lot, verfijnde gebaren en rochelt overtuigend zijn tbc eruit. Chris Thys is Mirtil, het sletje met het gouden hart dat nerveus ratelt en met haar charmes dapper het ongelijke gevecht met de mannen aangaat. De acteurs weten goed boven het schematische van hun rol uit te stijgen. Williams zet in dit stuk types neer die ergens voor staan: adel, boer en stad. Het Gevolg weet er echte mensen van te maken.

Voorstelling: Het Aards Paradijs van Het Gevolg. Tekst: Tennessee Williams. Regie: Ignace Cornelissen. Spel: Romijn Conen, Chris Thys, Mark Vandenbos. Gezien: 16/12 Nieuwe de la Mar Amsterdam. Aldaar t/m 18/12. Tournee t/m 26/1. Inl. (020) 427 54 47.