De Gaulle's accountant

Niemand had het treffender kunnen zeggen dan president Chirac in zijn in memoriam: ,,Gedurende tien jaar was hij (Couve de Murville) de buitengewoon begaafde en doeltreffende handwerksman van de buitenlandse politiek zoals beoogd door generaal De Gaulle.'' Wie het wil hebben over de buitenlandse politiek van Maurice Couve de Murville heeft het over de buitenlandse politiek van De Gaulle. En aangezien die politiek in hoge mate reactief was, een voortdurende poging om voor Frankrijk enige manoeuvreerruimte te scheppen en te behouden in de marge van de alom aanwezige en voelbare supermachten, zijn er van Couve de Murville geen grote, persoonlijke wapenfeiten bekend.

De vrijdag overleden diplomatieke recordhouder – met zijn tien jaar aan de Quai d'Orsay versloeg hij volgens de annalen Talleyrand – en premier tijdens De Gaulle's laatste jaar aan de macht, stond bekend als een kille man voor wie plichtsbetrachting tegenover zijn chef en persoonlijke vriend op de eerste plaats kwam. Nu is het bijna een traditie om Franse protestanten, denk aan de reputatie van premier Jospin, een soort genadeloze correctheid en ontoombare werkdrift toe te schrijven die gewone Fransen zouden ontberen.

Couve de Murville was de man die loyaal de obstakels uit de weg ruimde die de eigenzinnige Franse diplomatie van zijn tijd nagenoeg als vanzelf opriep. De Gaulle's tweede ambtsperiode aan het hoofd van de Franse staat was het gevolg van een nationale crisis (1958) en eindigde in een nationale crisis (1968). Al die jaren stond Couve de Murville de generaal terzijde. Het begon met een coup van de generaals Salan en Massu in Algerije die het naderende einde van het koloniale rijk niet wensten mee te maken. Het eindigde met een speelse poging van de Franse jeugd om Frankrijk zelf te dekoloniseren. De Gaulle herstelde zich van die slag, maar gaf er een jaar later toch de brui aan.

Hoewel hij korte tijd als stadhouder dienst deed, ontging Couve de Murville vervolgens het presidentschap. Hij was beter gepositioneerd dan de zegevierende Pompidou die een jaar tevoren voor hem plaats had moeten maken, maar Couve de Murville kwam niet in aanmerking. Hij miste de ambitie en was te veel de schaduw van de generaal geweest.

Zoals verschillende leidende Franse politici van de afgelopen decennia, onder wie Mitterrand, had ook Couve de Murville een Vichy-verleden. Na een kabinetsperiode in dit aan de nazi's gelieerde bewind zocht hij echter de luwte van Algiers – waar hij zich, in 1943, bij de Vrije Fransen aansloot.

Couve de Murville begon zijn loopbaan bij het ministerie van Financiën. In de diplomatie ontpopte hij zich als de koele accountant van een politiek die overigens het avontuur niet schuwde. Maar dat laatste kon dan ook geheel op rekening van de generaal zelf worden geschreven.