Bonn zet poort open

De nieuwe belastingplannen in Duitsland kunnen een eind maken aan het oude netwerk van kruisbelangen in het bedrijfsleven. Een kerstgeschenk voor de beurs.

Bondskanselier Gerhard Schröder (SPD) maakt met zijn belastingplannen een economische revolutie in Duitsland los. De rood-groene regering stelt voor, dat ondernemingen hun belangen in andere bedrijven voortaan belastingvrij kunnen verkopen. Worden deze plannen over een jaar werkelijkheid, dan betekent dit het definitieve einde van de Deutschland AG het netwerk van kruisbelangen tussen banken, verzekeraars en bedrijven.

Beleggers zijn dermate blij met dit onverwachte kerstgeschenk, dat de beurskoersen van banken en verzekeraars al aan de vooravond van Kerstmis explodeerden. Sommige banken en verzekeraars behaalden koerswinsten van liefst 20 procent. De maatregel raakt vooral de financiële sector, omdat deze verreweg over de meeste deelnemingen beschikt.

Sinds de Tweede Wereldoorlog is via een uitgebreid netwerk van kruisbelangen een hecht systeem ontstaan. Banken verschaffen bedrijven niet alleen krediet, maar zijn ook aandeelhouder en tegelijkertijd toezichthouder van dezelfde onderneming. Zo heeft Deutsche Bank, het grootste geldinstuut van Duitsland, deelnemingen in een aantal belangrijke ondernemingen zoals Daimler-Chrysler (12%), dat op 20 miljard mark wordt geschat, Allianz (9,3%), Münchener Rück (10%) en Philipp Holzmann (15,1%). En Allianz, de grootste verzekeraar van Duitsland, heeft belangen in onder andere BASF (10,4%), VEBA (10%), VIAG (5,9%) en de Bayerische Hypobank (17,4%).

Tijdens de naoorlogse wederopbouw werkte dit systeem, waarmee bepaalde industrietakken doelgericht werden versterkt, optimaal. Maar de afgelopen jaren heeft de belangenverstrengeling enkele banken en bedrijven in problemen gebracht. Het meest recente voorbeeld is het bouwconcern Philipp Holzmann, dat onlangs door ingrijpen van kanselier Schröder net van een bankroet werd gered. Met name de rol van Deutsche Bank, eigenaar en kredietverstrekker, is bekritiseerd, omdat de bank als toezichthouder bij Holzmann zou hebben verzaakt.

Banken en bedrijven waren de laatste jaren zelf ook minder gelukkig met het netwerk van de Duitsland AG. De belangenverstrengeling leidde er onder meer toe dat onrendabele bedrijven overeind werden gehouden, terwijl de toenemende globalisering juist grotere efficiency in het bedrijfsleven vereist. Mede gestimuleerd door financiële stroppen en toenemende maatschappelijke kritiek op de macht van de banken, waren sommige geldinstituten al bezig voorbereidingen te treffen voor het afstoten van belangen. Maar tot nog toe vormde de hoge belasting, die met verkoop gepaard gaat, een belangrijk obstakel.

De rood-groene regering hoopt nu met de afschaffing van deze belasting de positie van Duitsland als vestigingsplaats voor investeerders te verbeteren. Thomas Mayer, econoom bij de Amerikaanse zakenbank Goldman Sachs in Frankfurt, noemt de maatregel voor de Duitse economie ,,zeer bemoedigend''. ,,De regering-Schröder is minder ideologisch dan aanvankelijk werd gevreesd. Ze blijkt bovendien bereid om taboes te doorbreken. De Duitsland AG sterft'', zegt Mayer desgevraagd.

Hij verwacht dat deze maatregel een extra stimulans zal geven aan fusies en overnemingen in Duitsland. ,,Veel kapitaal dat vastzat in minder winstgevende bedrijven, komt vrij en kan worden ingezet voor nieuwe, meer rendabele investeringen''. Ook zullen met de verkoop van deelnemingen belem- meringen wegvallen voor vijandelijke overnames in Duitsland.

In financiële kringen in Frankfurt wordt het ironisch genoemd, dat het juist de regering-Schröder is die deze stap tot modernisering van de Duitse economie waagt. Schröder zelf verklaarde nog geen maand geleden, naar aanleiding van de vijandige overnamepoging van het Britse mobiele telefonie-bedrijf Vodafone op Mannesmann, weinig te zien in overnemingen tegen de zin van het management.

,,Een consistente economische strategie hebben we bij deze regering nog niet kunnen ontdekken'', zegt Mayer. De bandbreedte van beslissingen is volgens hem heel breed, van links interventionisme zoals de staatssteun aan Holzmann tot revolutionaire voorstellen als een belastingverlaging. ,,In ieder geval erkent de regering de noodzaak tot economische liberalisering. Ze wil veranderingen niet tegenhouden. Hopelijk kan Duitsland in enkele jaren weer aansluiting vinden bij de andere Euro-landen, want qua economische groei zijn we aardig achterop geraakt.''