Uit het lood: berichten uit de branche

Auteur geschokt over aanklacht antisemitisme

De journalist Pieter van der Sloot is verbijsterd over de veroordeling wegens belediging van het joods volksdeel in het boek Danslessen, die het openbaar ministerie eist. Voor een passage in het onder het pseudoniem Pieter Waterdrinker gepubliceerde boek werd Van der Sloot in maart veroordeeld tot 500 gulden boete. De Zandvoortse burgemeester M.R. van der Heijden werd er volgens de rechter in beledigd. De advocaat-generaal ziet in dezelfde passage nu een uiting van antisemitisme, iets waarvan de auteur in eerste instantie werd vrijgesproken.

``Ik ben niet om de hoogte van de boete in beroep gegaan'', zegt Van der Sloot, ``maar juist omdat de geur van antisemitisme die aan de veroordeling wegens belediging van Van der Heijden hing, mij kwetst.'' In eerste aanleg werd Van der Sloot bij verstek veroordeeld; de dagvaarding bereikte hem niet op tijd omdat hij voor De Telegraaf werkt als correspondent in Moskou en justitie het poststuk zonder huisnummer had verzonden. ``Mijn boek gaat over de liefde. Het antisemitisme in Zandvoort heb ik juist aan de kaak willen stellen.''

De advocaat van Van der Sloot, mr H.F. Doeleman pleitte op de zitting voor vrijspraak, van zowel de vermeende belediging van de persoon Van der Heijden als van die van joden in het algemeen. De gewraakte passage in Danslessen, dat zich in 1973 afspeelt, is een opmerking van een toeschouwer bij een schaatswedstrijd, die over de burgemeester van Zandvoort (die ook in het boek Van der Heijden heet) zegt: `Maar ja, wat wil je ook, met zo'n joodje aan het hoofd.'

Volgens de advocaat-generaal zijn die passages kwetsend voor Van der Heijden en diskwalificeren ze bovendien leden van de joodse bevolkingsgroep voor het openbaar bestuur. Volgens haar blijkt uit de roman niet dat de schrijver afstand neemt van de uitspraken van zijn romanfiguur. Van der Sloots advocaat Doeleman vindt dat de uitlatingen van een romanpersonage niet gelijkgesteld kunnen worden aan die van een auteur. Doeleman vreest dat van een eventuele veroordeling een effect van zelfcensuur bij andere schrijvers zal uitgaan. Het hof doet op 4 januari uitspraak.

Twintigste eeuw blijkt goede boekeneeuw

De twintisgste eeuw, de vijfde sinds de uitvinding van de boekdrukkunst, blijkt een uitstekende boekeneeuw geweest te zijn, althans in Nederland. Er zijn in dit land de afgelopen eeuw 800.000 boektitels verschenen, waarvan een half miljoen nieuwe titels en 300.000 herdrukken. Dat blijkt uit een rapport van de Stichting Speurwerk, die voor de Koninklijke Vereniging ter Behartiging van de Belangen des Boekhandels de boekenmarkt onderzoekt.

De verzamelde Nederlandse uitgevers brachten in 1900 ruim drieduizend boeken uit. Met uitzondering van de bezettingsjaren – in 1944 kwamen slechts 1847 titels van de persen – is dat gestaag gegroeid: via 6500 in 1939 en 7900 in 1960 tot 14.591 in 1980. Twee jaar geleden, het laatste jaar dat door Speurwerk is onderzocht, verschenen 17.235 boeken.

Volgens de Stichting Speurwerk was vooral de periode tussen 1954 en 1972 een bloeitijd voor het Nederlandse boek. Daarop wijst het grote aantal herdrukken dat toen verscheen: er waren veel bestsellers waren en de verkoop was dus hoog. De resultaten van het onderzoek staan op de website van de organisatie: www.speurwerk.nl.

Hoe Geert Mak verdween uit Jorwerd

Het is nog onduidelijk wie verantwoordelijk is voor de vernieling van de aan Geert Mak gewijde plaquette in het Friese dorp Jorwerd. Die werd onlangs in stukken aangetroffen bij café Het Wapen van Baarderadiel. De stichting Collectieve Propaganda voor het Nederlandse Boek schonk de plaquette anderhalf jaar geleden na afloop van het `tweede boekenbal', dat in Jorwerd plaatsvond, uit dank voor de genoten gastvrijheid.

In het dorp ontstond onenigheid over de plaats waar de plaquette aangebracht zou moeten worden. De CPNB suggereerde het huisje waar Mak zijn gevierde boek Hoe God verdween uit Jorwerd schreef. ``Ik vond dat wij dat democratisch moesten aanpakken'', zegt Piet Stapert van Dorpsbelang Jorwerd. ``Vandaar dat wij een enquête hebben gehouden. We onvingen echter slechts zeventien van de 120 formulieren terug.'' Die respondenten wensten in meerderheid de plaquette aan de muur van het dorpshuis te zien.

Dat stuitte echter op verzet in Het Wapen van Baarderadiel: cafégangers besloten in de vorige nieuwjaarsnacht de plaquette aan de buitenmuur van het café te plakken. De rol die de caféhouder zelf bij die daad heeft gespeeld is nog onopgehelderd. De verhoudingen tussen Dorpsbelang en het café verslechterden dusdanig dat Stapert besloot de zaak te laten rusten tot de verwachte overdracht van Het Wapen van Baarderadiel aan een nieuwe eigenaar.

Juist echter in de nacht nadat het café van eigenaar veranderde, sneuvelde de plaquette. Stapert: ``Het zou kunnen zijn dat hij er vanzelf afgevallen is. Die kans lijkt me niet groot, want de plaquette zat met een cementachtige lijm goed vast. Het is ook mogelijk dat iemand de plaquette naar het dorpshuis wilde brengen, en dat hij daarbij kapot is gegaan. Of het was doelbewuste vernieling.''

Stapert hoopt dat de verantwoordelijke zich bij hem meldt. Er is nog geen aangifte gedaan. De CPNB tilt niet zwaar aan het vermoedelijke vandalisme. ``Ik denk dat deze onenigheid hoort bij het dorpsleven'', zegt directeur Henk Kraima. ``Het geeft de bewoners een reden om bij elkaar te komen.'' Of zijn organisatie een nieuwe gedenksteen gaat aanbieden, weet hij nog niet. ``We zullen eerst Geert Mak om advies vragen.'' Piet Stapert overweegt restauratie van de steen. ``We kunnen die zo uitvoeren dat je de breuklijnen blijft zien. Dat zou een mooi symbool zijn.''