Max van der Stoel

Zeg mij wie uw vijanden zijn en ik zeg u wie u bent. Beter dan de oorspronkelijke zegswijze slaat die variant op Max van der Stoel: niet zijn vrienden maar zijn vijanden illustreren in hun veelal giftige openbare uitlatingen wat voor werk hij doet en welke doelen hij nastreeft als Hoge Commissaris voor Minderheden van de OVSE. Werk, niet bestaand uit het beëindigen van oorlogen maar in het verhinderen dat ze uitbreken. Het eerste is spectaculairder dan het tweede. Voor het eerste krijgt men Nobelprijzen, voor het laatste niet.

De uitspraken liegen er niet om, want de vijanden van Max van der Stoel zijn veelal extremisten: ultra-nationalisten, racisten, communisten, fascisten, populisten, etnische zuiveraars. Elk Oost-Europees land heeft zijn eigen Le Pen, zijn eigen Zjirinovski. Neem Gheorghe Funar, de Roemeense burgemeester van Cluj (Kolozsvár) in het door bijna twee miljoen Hongaren bevolkte Transsylvanië. ,,Van der Stoel moet tot persona non grata worden verklaard. Hij is een geest die door Boekarest waart en de burgers bang maakt. Maar hij is oud, en zal sowieso niet lang meer leven'', aldus Hongarenvreter Funar, in een uitspraak die het soort tegenstanders typeert waar Van der Stoel mee te maken heeft.

Jarenlang reist Van der Stoel – onvermoeibaar en streng, maar ook integer en onkreukbaar, met een fysiek dat uit louter ijzerdraad lijkt te bestaan – nu rond tussen Tallinn en Tirana en Tasjkent, om problemen rond de etnisch-religieuze minderheden in het gebied op te lossen of te voorkomen. Het is ondankbaar werk, want het is altijd en overal moeilijk om regerende meerderheden te overtuigen van het belang hun vaak weinig geliefde of zelfs gehate minderheden met nieuw, want democratisch fatsoen en tolerantie te behandelen. En dat fatsoen vast te leggen in nationale wetgeving, die nog moet worden toegepast ook – wat vaak het pijnlijkst wordt gevonden. Het is werk dat in stilte gebeurt, want niemand (behalve de lokale Zjirinovski's als Gheorghe Funar, die dan ook vaak publicitair de show stelen) heeft er belang bij de problemen rond de minderheden hochzuspielen.

Het resultaat van de preventieve diplomatie van het Spook van Boekarest is onmeetbaar. Het is eenvoudig de verdiensten te meten van iemand die een oorlog beëindigt of de oplossing van een crisis aandraagt. Maar niemand kan zeggen hoeveel incidenten, rellen, pogroms of zelfs oorlogen Van der Stoel heeft verhinderd, hoeveel crises hij heeft bezworen, hoeveel levens hij heeft gered. Maar dat potentieel explosieve minderhedenproblemen in landen als Estland, Letland, Roemenië, Bulgarije, Slowakije, Macedonië, Kazachstan, Moldavië en de Oekraïne de afgelopen jaren niet uit de hand zijn gelopen is zonder twijfel in hoge mate zijn verdienste. Meer dan reden genoeg voor de Nobelprijs voor de Vrede van dit jaar.

Peter Michielsen