Laatste hoop van de Oekraïne

Viktor Joesjtsjenko kon wel eens voor de Oekraïne de laatste kans betekenen. De 45-jarige bankier, woensdag door het parlement tot premier gekozen, was de laatste troefkaart die president Koetsjma nog in zijn mouw had in zijn pogingen, het parlement een kandidaat-premier voor te schotelen die bekend staat als capabel hervormer en die ook nog aanvaardbaar is voor het door tegenstanders van hervormingen bekendstaande parlement. Als Koetsjma's laatste troef niet zou hebben gewerkt, zou het er voor de president en voor de hervormingen in de Oekraïne uiterst somber hebben uitgezien.

Joesjtsjenko heeft, zijn jeugd ten spijt, zijn sporen verdiend. Hij raakte midden jaren tachtig bekend als bankier bij een staatsbank, werd na de uitroeping van de onafhankelijkheid in 1991 tweede man van een van de grootste banken van het land en leidt sinds januari 1993 de Nationale Bank. Als zodanig voerde Joesjtsjenko een strikt monetair beleid en presideerde hij over de invoering van de Oekraïense munt, de gryvnia. Met die redelijk stabiel gebleven munt bedwong Joesjtsjenko de duizelingwekkende inflatie. Onder `de vader van de gryvia' werd de centrale bank werkelijk onafhankelijk en steeg ook de centrale rol van de bank in 's lands economie. In 1997 nam het blad Global Finance hem op in het selecte rijtje van topbankiers in de wereld.

De internationaal hoog aangeschreven Joesjtsjenko werkt nu aan een ,,duizend dagen programma'' voor radicale hervormingen. De eerste resultaten moeten ,,op dag 101'' van dat programma aantoonbaar zijn. Daarbij zal hij aan Koetsjma's zijde een grotendeels vijandig parlement tegenover zich vinden, want het heeft hem wel gekozen, of het hem zijn gang laat gaan is een heel andere vraag. Zelf is de nieuwe premier partijloos en apolitiek. Hij heeft zich – vele pogingen ten spijt – nooit verbonden met enige lobby in het parlement.

Voor de strijd tegen dat parlement lijkt hij niet bang: ,,Als ik mezelf tot as moet laten verbranden om de Oekraïne te helpen, zal ik gelukkig zijn'', zei hij onlangs. Hij werd woensdag door een criticus al uitgekreten voor ,,een marionet van het IMF''. ,,Ik ben geselingen gewend. Ik heb heel wat littekens'', zo reageerde de nieuwe premier. Zijn ontspanning zoekt Joesjtsjenko (getrouwd met een Amerikaanse en zoon van een vader die in Auschwitz gevangen zat) in de literatuur en de schilderkunst; zijn eigen schilderijen brengen op veilingen voor de Oekraïne respectabele bedragen op.

Joesjtsjenko moet niet alleen afrekenen met een vijandig parlement, hij moet ook met een uiterst krappe begroting kostbare structurele hervormingen doorvoeren (de collectieve boerderijen worden bijvoorbeeld de komende maanden ontbonden), hij moet volgend jaar drie miljard dollar op tafel leggen (waarvan twee miljard voor 15 maart) voor aflossing van de buitenlandse schuld en hij moet de rampzalige corruptie bedwingen, en dat alles in een functie die traditioneel als kop van jut diendt voor zowel de president als het parlement. Twee van zijn voorgangers zitten in de gevangenis of worden gezocht. Op de vraag of zijn moeder hem haar zegen heeft gegeven zei Joesjtsjenko: ,,Ze huilt.''