Ieder eert God op zijn eigen wijze

Cireundeu, een desa op de grens van de stadsprovincie Jakarta en West-Java, is al twee weken vol van de Ramadan. Overdag laten jongens voetzoekers knallen, als het begint te schemeren verbreken mannen in sarong de vasten in de moskee en na het invallen van de duisternis is de lucht vervuld van tarawih, vrijwillig nachtelijk gebed.

Cireundeu wordt voornamelijk door Betawi, de oorspronkelijke Maleise bewoners van Batavia. Sinds de jaren '50 zijn zij geleidelijk verdrongen uit wat toen inmiddels Jakarta heette, de snel groeiende hoofdstad van de jonge Republiek. Toen de grondprijzen stegen, verkochten de Betawi, die vanouds leven van hun tuinen en weinig heil zien in ondernemen, hun land en huizen in de binnenstad aan het gemeentebestuur en aan Chinese winkeliers.

In perifere desa's als Cireundeu zetten de Betawi hun oude, ontspannen levenswijze voort. De huizen staan ver uit elkaar; ertussen liggen tuinen met papaja- en banenboompjes en cassaveveldjes. 's Middags kuiert een oudere man met een kapmes in zijn gordel naar de tuin naast ons huis om bananenbladeren te snijden voor de nasi bungkus, de in dit gladde groen verpakte rijstmaaltijd waarmee hij die avond de vasten zal verbreken met familie en vrienden.

De Betawi zijn traditionalistische moslims, vroom, maar tolerant. Dezer week kwam `Pak RT' ('vader van de buurtschap', het wijkhoofd) op bezoek om de maandelijkse bijdrage voor de wijkwacht te innen. Onze twee kinderen hadden net de uit Nederland meegenomen nepkerstboom volgehangen met slingers en ballen en de kerststal ingericht. Zij wezen Pak RT, een moslim die steevast in sarong gekleed gaat en een kopiah (islamitisch hoofddeksel) draagt, vol trots op het resultaat. De bezoeker glimlachte bewonderend: ,,Bagus amat, adik-adik'' (heel mooi, kinderen). Ik mompelde onwillekeurig een verontschuldiging, maar die wuifde hij weg: ,,Ieder eert God op eigen wijze, vader, het gaat om de intentie.'' Hij ging zitten voor een praatje en was blij verrast met het kerstpakket dat mijn vrouw had klaargezet voor `moeder RT'.

Zo gaat dat in de desa, maar in de stad kan men zich branden aan het vuur der vromen. De laatste weken trekken 's avonds opgewonden jongemannen door de straten van Jakarta. Zij steken bordelen in brand en richten vernielingen aan in magazijnen met sterke drank. Op maandag 13 december bezetten in het wit geklede en met knuppels uitgeruste leden van het Front Pembela Islam (verdedigers van het geloof, FPI) negen uur lang het stadhuis en eisten sluiting van alle nachtlokalen tijdens de Ramadan.

Gouverneur Sutiyoso van Jakarta, een gepensioneerde generaal, greep niet in en gaf toe aan de eis van de FPI-militanten. Vorige week donderdag gelastte hij voor de duur van de vastenmaand de sluiting van alle discotheken, biljardlokalen, nachtclubs en sauna's. Andere vermaakscentra, zoals massagehuizen die worden gedreven door blinden, café's en dangdut-lokalen (drinkgelegenheden met levende muziek) moeten zich houden aan sterk verkorte openingstijden. FPI-commandant Muhsin Alatas toonde zich ,,75 procent tevreden'' met deze overwinning. ,,Honderd procent genoegdoening is nu eenmaal onmogelijk, we moeten compromissen sluiten. Maar we zijn nog niet klaar, van nu af aan houden we alle vermaakscentra die nog open zijn nauwlettend in de gaten.'' En inderdaad: voor cafe's in de uitgaanswijk Kemang rijden 's avonds jongemannen op motoren op en neer en roepen verwensingen naar bezoekers.

Jakartaanse kennissen, zelf moslims, zijn verbolgen over het gedrag van de gouverneur. ,,Sutiyoso heeft boter op zijn hoofd'', zeggen ze. In de nadagen van het Soeharto-bewind was hij de militaire commandant van Jakarta. Op 27 juli 1996 deden zijn manschappen mee aan de bestorming van het hoofdkwartier van de Democratische Partij van Indonesie (PDI), die toen was bezet door aanhangers van Megawati Soekarnoputri, destijds oppositieleidster, nu vice-president. Megawati-aanhangers demonsteerden vorige week voor het kantoor van de gouverneur en eisten diens aftreden. Sutiyoso papt intussen aan met moslimfanatici en heeft de FPI nota bene ingeschakeld bij de `monitoring' van bordeelhouders en drugsdealers. Representanten van het ancien regime beschikten vroeger over eigen knokploegen en zoeken nu hun toevlucht bij de verdedigers van religieuze onverdraagzaamheid.

Kerstmis is in Indonesië een officiële feestdag en wordt vanouds meegevierd door moslims, die op die dag hun christelijke buren komen gelukwensen. Dit jaar valt kerst echter in de vastenmaand en de Jakartaanse grootwinkelbedrijven zijn dezer dagen opvallend terughoudend met de gebruikelijke sparren, namaaksneeuw en kerstliedjes. Het bedienend personeel kon gisteren nog niet zeggen of mijn favoriete uitspanning in Kemang tijdens de jaarwisseling wel de hele nacht open is.