Hiroshima en Nagasaki

Op maandochtend 6 augustus, om 8.15 plaatselijke tijd, explodeerde Little Boy boven het centrum van de Japanse stad Hiroshima. Het superfort `Enola Gay' keerde om en zag een enorme paddestoel van stof de lucht inkruipen. ,,Mijn god, wat hebben we gedaan?'', schreef overste Paul Tibbets in zijn logboek. 140.000 burgers van Hiroshima kwamen om. De helft meteen, de rest na dagen, weken of maanden van lijden. Fat Boy maakte op 9 augustus in Nagasaki nog eens ruim 70.000 slachtoffers.

Het besluit de atoombom te gebruiken, zou anno 1999 een oorlogsmisdaad zijn. Japan was al lang bereid te capituleren, zolang de keizer maar aanbleef. Dat bleek later geen probleem, maar in augustus eisten de geallieerden nog tegen beter weten in `onvoorwaardelijke overgave'. De bom werd ingezet omdat het ding er nu eenmaal was. Washington wilde Japan op de knieën zonder bloedige invasie, wilde de Russen afschrikken, wilde het dure `Manhattan Project' rechtvaardigen. Maar een dieper motief was simpele wraak. Op Pearl Harbour en alles wat daarop volgde.

De Amerikanen stuurden onderzoeksteams, die registreerden hoe tienduizenden wegkwijnden door brandwonden en stralingsziekten. De giftige paddestoel van Hiroshima werd zo het centrale symbool van de Koude Oorlog. Een zwaard van Damocles dat boven alle beraadslagingen van de Nationale Veiligheidsraad en het Russische politburo hing.

Dat het schaakspel tussen de Sovjet-Unie en de Verenigde Staten nooit uit de hand liep, is te danken aan de doctrine van `wederzijds verzekerde vernietiging' die de atoombom in het leven riep. Op straffe van nucleaire zelfmoord kon niemand zich grote avonturen meer veroorloven. Afschrikking is geen neutraal concept. Het is ook een visioen van een woestenij van ruïnes en giftige fall-out, van stralingsslachtoffers die wegteren, van een Hiroshima op wereldschaal. Een visioen dat zowel Kennedy als Chroesjtsjov uit hun slaap hield toen ze in 1962 de wereld richting afgrond dreven.

Wat als in Hiroshima en Nagasaki niet aanschouwelijk was gemaakt wat atoombommen aanrichten? Generaals en politici hadden de atoombom gezien als een krachtig wapen, inzetbaar waar dat nodig is. Die houding had vanaf de jaren vijftig tot een wereldramp kunnen leiden. ,,Having found the bomb, we have used it'', zei Truman op 9 augustus. Beter hij dan zijn opvolgers.

Door de inzet van gifgas in de Eerste Wereldoorlog werden in de Tweede Wereldoorlog geen chemische wapens gebruikt. Zonder Hiroshima en Nagasaki zou het nuclaire taboe niet hebben bestaan. De Nobelprijs voor de Vrede gaat daarom naar Hiroshima en Nagasaki. Hun verwoesting was zinloos, maar op lange termijn heeft het een Derde Wereldoorlog voorkomen.

Coen van Zwol