Vlieg mee met de Enterprise

Bekend met de Borg? Seven of Nine altijd al een leuke naam gevonden? Ook nog nooit een Fransman in het echt gehoord die zo fraai Engels sprak als Jean-Luc Picard? Al jaren een holodeck, een foodreplicator of warpdrive op het verlanglijstje? Misschien heimelijk gedacht aan een robbertje vechten met de Klingons? Of weleens 's avonds naar de sterrenhemel gekeken en zich afgevraagd of daar nu inderdaad Ferengi, Cardassiërs, Romulanen, Bajoranen, Nausicanen, Markaliërs, en Talaxianen rondvliegen? Star Trek-fans opgelet: de U.S.S. Enterprise is geland in de Rotterdamse Kunsthal. ,,Number One, Engage.''

De tentoonstelling STAR TREK: Federation Science is verplichte kost voor alle Trekkies. In samenwerking met Paramount Pictures en het Oregon Museum of Science and Industry staat de Kunsthal nu vol met allerlei aanlokkelijke en aanraakbare apparaten die de bezoeker zich op de brug van het sterrenschip doen wanen. Maar bovenal biedt de expo de bezoeker de gelegenheid de techniek van Star Trek nu eens wat beter te begrijpen. Want veel (mannelijke) tv-kijkers nemen termen als `subspace wormholes' nu eenmaal onbegrepen voor lief in afwachting van het volgende shot van het wulpse ijskonijn Seven of Nine.

Het eerste dat de bezoeker bij binnenkomst te zien krijgt zijn de originele kostuums. Of het nu van originele Star Trek is, of van opvolgers The Next Generation, Deep Space Nine of Voyager.

Eye-catcher is uiteraard het strakke geel-zwarte kostuum van James T. Kirk, de mannetjesputter en kapitein van de eerste Enterprise die in de roerige en nog conservatieve jaren zestig zijn landgenoten een mooi, zij het ver verwijderd, toekomstbeeld voorhield: samenwerkende aardbewoners. Terwijl ten tijde van de eerste Star Trek-uitzendingen de wereld half in brand stond, werkten op de Enterprise toch maar mooi een Rus samen met een zwarte vrouw en nog een buitenaards wezen ook. Weliswaar onder aanvoering van de Amerikaan James Tiberius Kirk – die in het echt ook maar de Canadees William Shatner was. Maar als we iets van het kostuum leren dan is het dat Kirk maar een klein mannetje was.

Naast vele kostuums van buitenaardse wezens kent de tentoonstelling veel `interactie'. Met andere woorden: lekker pielen op knoppen en nog wat leren ook. Aan de hand van vier `touch-screen'-computers, gelijk aan die op de brug van The Next Generation serie, vervul je bijvoorbeeld verschillende opdrachten. Zo leer je onder aanvoering van Klingon Worf meer over asteroïden en hoe je het meest efficiënt de baan van deze ruimtestenen kan veranderen (schieten vanaf de zijkant dus). Na enkele pogingen lukt het me uiteindelijk mijn gestelde missie te vervullen: ik red de planeet Kutta van het naderend onheil. De asteroïde mist weliswaar de planeet, maar toch hoor ik Worf mij een reprimande geven: ik was te laat en heb een onnodige getijschade veroorzaakt. Nog maar even een paar opfriscursussen op Starfleet Academy volgen.

Maar er is veel meer spelenderwijs te leren. Er wordt ingegaan op spraakherkenning. In de serie komt geen keyboard voor, alle commando's aan de computer worden per stem gegeven en het werkt nog ook. Echt praktisch gebruik van zulke techniek begint anno 1999 pas langzaam op gang te komen: denk maar aan de zenuwopwekkende reistijden-infolijn van de NS. Maar het is maar om aan te geven dat er in Star Trek lekker wordt gefantaseerd over de techniek van morgen. Het draagbare en, zo vermoed ik, nauwelijks voorstelbare communicatiesysteem waarmee Kirk en Spock contact hielden in de jaren '60 heet nu gewoon een GSM'metje.

Het blijft echter niet bij asteroïde knallen en spraakhervorming. Relativistische (tijds)vervorming komt aan bod, hetgeen nuttig is voor al diegenen die niets hebben begrepen van de Voyager-aflevering van afgelopen zaterdag. Maar ook kunstmatige zwaartekracht, biochemie, radarcartografie, spectroscopie, magnetische kracht en antimaterie worden spelenderwijs aan de bezoeker uitgelegd. Geen lichte kost en ouders dienen vooral tijd te nemen voor uitleg aan hun kinderen, maar uiteindelijk toch: Science made easy op deze heerlijke tentoonstelling.

De grootste trekker is onmiskenbaar de `transporterroom': wie de uitdrukking `Beam me up Scotty' niet kent, heeft sowieso weinig te zoeken op de tentoonstelling. De bezoeker ziet zichzelf op een scherm gedemoliculariseerd om vervolgens in het holodeck weer in vaste gedaante te verschijnen. Dat is leuk omdat het `gebeam' door de ruimte misschien wel het meest jaloersmakende stukje techniek is uit de serie. Van Amsterdam naar Tokio in vijf seconden, wie wil dat niet?

De tentoonstelling gaat veel minder in op de (quasi-)filosofische inslag van de serie: in de 24ste eeuw gaat het de aardbewoners veel beter, ze zijn veel vredelievender en begripvoller. Optimisme is de maat. Anderzijds kijken de Trekkies wel iedere week naar een groep vredelievende ontdekkinsgreizigers in een strak hiërarchise omgeving die zich nauwelijks of heel moeizaam overgeven aan `geneugten' als alcohol, seks of luiheid. Als dat de prijs is voor wereldvrede, had ik dat wel graag uitgelegd zien worden.

STAR TREK: Federation Science. Kunsthal Rotterdam, Museumpark, Westzeedijk 341, Rotterdam. Infolijn: 010-4400301. De expo loopt t/m 2 apr 2000. Open: di-za 10-17u. zo en feest: 11-17u. Gesloten op ma, 25 dec en 1 jan. Toegang: ƒ12,50. CJP en kinderen 6 t/m 15 jr ƒ7,50.