Suor Angelica in de Kerstmatinee

Voor het eerst gaat het programma van de Eurovisie Kerstmatinee van het Koninklijk Concertgebouworkest – Puccini's korte opera Suor Angelica – al twee keer op openbare concerten voor de `officiële' uitvoering op Eerste Kerstdag, dit jaar voor de vijfentwintigste achtereenvolgende keer. Gisteravond ging het door Riccardo Chailly gedirigeerde concert in de serie `Opera in concert', vanavond klinkt het op een abonnementsconcert.

Dertig jaar geleden vond de eerste Kerstmatinee plaats, maar pas in 1975 werd begonnen met de sindsdien ononderbroken traditie. Het aantal buitenlandse tv-stations dat de Kerstmatinee rechtstreeks uitzendt is inmiddels gereduceerd tot nul. Elders wil men alleen nog een band met een `gewoon' concert zonder `kerst', die op elke dag van het jaar uitzendbaar is.

Voor het Nederlandse publiek is de programmering mede daarom altijd een probleem gebleven. Op een enkele uitzondering na (Verdi's Quattro Pezzi Sacri, Janáceks Glagolitische mis en Rossini's Stabat Mater), was die nooit religieus van aard, laat staan in typische kerstsfeer. Na Mahlers Eerste symfonie in 1977 en Mahler-liederen in 1978 en 1981, begon Haitink pas in 1982 aan zijn befaamde reeks Mahlersymfonieën, waaraan in 1987 een eind kwam wegens zijn vertrek als chef-dirigent. Philips bracht de gehele inmiddels legendarische én historische reeks uit in cd-serie `Dutch Masters'.

Onder Chailly was de programmering aanvankelijk al even wisselend van karakter, waarbij de uitvoering van Rossini's Goede Vrijdag-muziek Stabat Mater op Kerstmis 1997 het opmerkelijkst was. Consistenter is dat er sinds 1994 voornamelijk opera klinkt. Expliciet strijdig met de kerstfeer waren de vele doden die vielen in delen uit Verdi's Macbeth en Rigoletto, Leoncavallo's Pagliacci en Puccini's Il tabarro. De laatste opera was vorig jaar het begin van de complete uitvoering van Puccini's drieluik Il trittico: na Suor Angelica (1917) volgt volgend jaar Gianni Schicchi, een vrolijke opera met toch nog één lijk.

Ook dit jaar lijkt de uitvoering van Suor Angelica haaks te staan op de met kerst gevierde blijde geboorte. Angelica is een non, die na de buitenechtelijke geboorte van haar zoontje door haar aristocratische familie als boetedoening in een klooster is gestopt. Na zeven jaar krijgt ze bezoek van haar tante, een prinses, die haar erfdeel afneemt en vertelt dat haar zoontje twee jaar eerder is overleden. Angelica pleegt zelfmoord om bij haar kind in de hemel te zijn, maar begaat daarmee een doodzonde. Maria echter verenigt moeder en kind in een extatische visioenscène.

Suor Angelica is in zijn concentratie van menselijk leed een van Puccini's hartverscheurendste opera's met een partituur die uiterst fijnzinnig, helder en etherisch is. Onder leiding van Chailly is het Koninklijk Concertgebouworkest, onder andere na de Tosca bij de Nederlandse Opera, uitgegroeid tot een exceptioneel bedreven Puccini-orkest, dat zich hier andermaal als zodanig bewijst.

De vocale uitvoering is indrukwekkend. In de titelrol verkent Cristina Gallardo-Domas op technisch superieure en emotioneel vaak aangrijpende wijze alle gemoedsstemmingen van Angelica, van de verstilde aanduiding van onzegbaar verdriet, via de heftige uitbarsting van haar opgekropte gemoed en de deerniswekkende aria Senza mamma tot de totale extase, waarin ze de troostende moeder Maria en haar zoontje `ziet'.

Jane Henschel komt tot een bijzondere vertolking van de prinses: haar ongenaakbare woorden zijn de kille buitenkant van een ogenschijnlijk versteend hart, dat wel warmte wil geven, maar daartoe wegens de harde conventies niet in staat is. Dat maakt ook haar rol tragisch.

Concert: Koninklijk Concertgebouworkest en Koor Nieuwe Muziek o.l.v. Riccardo Chailly. Programma: G. Puccini: Preludio sinfonico; Capriccio sinfonico; Suor Angelica. Gehoord: 22/12 Cobcertgebouw Amsterdam. Herh.: 23/12 20.15 uur; 25/12 14.15 uur (vanaf 15 uur rechtstreeks via Ned. 1 en Radio 4).