Elite Angola profiteert van de oorlog

De oogst van een vergeten oorlog: 800.000 doden en ruim drie miljoen ontheemden op een bevolking van ruim tien miljoen mensen. Na 25 jaar burgeroorlog in Angola is het eind niet in zicht.

Geen kerst in Angola. Er valt niets te krijgen, er valt niets te vieren. De hoofdstad Luanda ziet er triester en troostelozer uit als ooit tevoren. Afvalbergen langs de kant van de weg, kapotte straten, een stinkende baai, schooiertjes, lichtekooien. De weinige winkels bedienen buitenlandse diplomaten en zakenlieden en de kleine laag rijken. De rest van het land hosselt zich door het leven. Drie miljoen mensen zijn van huis en haard verdreven en aan de bedelstaf geraakt.

Pedro van 7 jaar loopt elke dag in de Rua Karl Marx. Dat is het `werkterrein' waar het ventje van drie turven hoog zich schooiend door het leven slaat. Een voorbijganger geeft hem een briefje van een miljoen kwanza, 40 cent. Zodat hij wat mango's kan kopen.

Maar oorlog of geen oorlog, de Miss Angola verkiezingen moesten doorgaan. Voor het spiedend oog van vele politici en de presidentsvrouw paradeerden het afgelopen weekeinde 's lands mooiste jonge dames op de catwalk. God mag weten hoe ze in de hoofdstad kwamen, want binnenlands vervoer is door de gevechten niet eenvoudig, maar ze waren er. De glitter en de glans was bestemd voor de happy few van Angola. Kosten nog moeite spaart de elite in het straatarme land om het zichzelf naar de zin te maken. Bij de vorige aflevering liet president Dos Santos zijn dochter speciaal overvliegen uit de Verenigde Staten. De enige Boeing 747 van de nationale luchtvaartmaatschappij TAAG werd hiervoor simpelweg onttrokken aan de lucratieve Luanda-Lissabon route. ,,Angola is één van de laatste stalinistisch geregeerde landen'', zegt een vertegenwoordiger van de Wereldbank.

De Britse mensenrechtenorganisatie Global Witness heeft een vernietigend oordeel over de MPLA-regering geveld. ,,Angola wordt geregeerd door een cynisch management dat alleen uit is op persoonlijk gewin'', schrijft de organisatie in een vers rapport. Ondanks de gevechten met de rebellenorganisatie UNITA zou Angola op basis van zijn olie-inkomsten, nog steeds in redelijke welvaart kunnen leven. Angola is na Nigeria de grootste olieproducent van Afrika. Maar het grootste deel van de opbrengsten verdwijnt in de zakken van de MPLA-mandarijnen, voorheen socialisten, zo toont Global Witness aan.

De politieke elite ,,in het hart van de macht rondom de president' is juist uit op behoud van de huidige situatie, zodat ze de rijkdom met niemand hoeft te delen. En oliemultinationals betalen Angola grote sommen geld om de olie te mogen winnen. ,,Het is alsof je gangsters betaalt voor hun diensten. De heersers van Angola organiseren legale diefstal voor zichzelf'', staat in het rapport.

Intussen geeft het regeringsleger hoog op over de successen op het slagveld. De chef-staf van het leger, generaal João de Matos, nodigde eind vorige week het hele diplomatieke corps van Luanda uit op de legerbasis Catumbela, 300 kilometer ten zuiden van de hoofdstad. ,,De oorlog tegen de gevestigde bases van UNITA is voorbij'', zei De Matos bij die gelegenheid. Volgens de generaal heeft het jongste offensief van zijn militairen geleid tot vernietiging of inbeslagname van 80 procent van UNITA's militair materieel. Het enige waartoe UNITA-leider Jonas Savimbi nog in staat is zijn guerilla-acties, zei de generaal.

De legerchef toonde een deel van de buit, waaronder een grote hoeveelheid kalasjnikovs, één tank en een kanon. Bovendien confisqueerde het leger in twee veroverde hoofdkwartieren van UNITA documenten waaruit de ,,misdaden'' van de rebellen zouden blijken.

Maar het is niet de eerste keer in de Angolese burgeroorlog dat de kansen zijn gekeerd. Sinds de onafhankelijkheid in 1975 stonden de MPLA en UNITA elkaar voortdurend naar het leven, en keerden de kansen steeds opnieuw. In 1994 sloten de twee partijen voor de zoveelste maal een vredesakkoord. Troepen van de Verenigde Naties zouden toezien op ontwapening en een democratische overgang. Desondanks bleef het wantrouwen tussen Dos Santos en Savimbi groot. Toen steeds meer duidelijk werd dat Savimbi het bestand alleen maar gebruikt om zich militair te versterken, koos Dos Santos december vorig jaar voor de aanval. Maar hij verkeek zich op de kracht van UNITA dat hard terugsloeg. Lange tijd was Savimbi aan de winnende hand en leek het een kwestie van tijd voordat zijn mannen Luanda zouden binnenmarcheren.

Door materiële en personele versterking van de regeringstroepen is Savimbi dat voordeel weer kwijtgeraakt. Sinds september lijdt hij de ene na de andere nederlaag. Is het einde van UNITA en Savimbi nabij? Waarnemers in Luanda zetten vraagtekens. ,,Jonas Savimbi zit al meer dan veertig jaar in de jungle. Hij is een sluwe vos, een van de meest ervaren guerrillaleiders ter wereld. Ik geloof niet dat hij zich zomaar laat verslaan'', zegt een Zuid-Afrikaanse analist. Vaststaat dat Unita op de terugtocht is. Met name in het zuiden, aan de grens met Namibië, is veel terrein voor UNITA verloren gegaan. ,,Ik sluit niet uit dat Savimbi nog iets achter de hand heeft. We hebben dit al eerder meegemaakt. Het is mogelijk dat hij zich tactisch terugtrekt en straks profiteert van het feit dat het leger een veel groter gebied moet verdedigen met hetzelfde aantal militairen'', zegt de analist.

Bovendien heeft Savimbi in Afrika nog altijd bondgenoten, ondanks de boycot van de Verenigde Naties die hem verantwoordelijk houden voor het mislukken van het vredesproces en het internationale arrestatiebevel dat tegen hem is uitgevaardigd. In verscheidene landen, waaronder het buurland Zambia, kan Savimbi op sympathie rekenen. Hij vliegt volgens bronnen in Luanda nog regelmatig naar Afrikaanse bestemmingen, met zijn handelswaar: diamanten, in ruil voor wapens en goodwill.

De Zuid-Afrikaanse luchtvaartmaatschappij SAA neemt alvast geen enkel risico met Savimbi. Bij het verlaten van Luanda kiest het toestel van de SAA schielijk de route naar de kust. Met een grote boog vliegt het om de binnenlanden van Angola heen, weg van het gevaar.