Dit is de eeuw van de echtscheidingen

,,Ik ben een vrouw van zeventig,'' zegt een van de speelsters in het stuk Eeuwgenoten. Ze staat sterk op haar benen in de toneelvoorstelling, misschien iets onvast van stem. Een geoefende actrice is zij niet, evenmin als de tien andere vrouwen. Zij gaven gehoor aan de oproep hun levensverhaal te vertellen. Zij zijn vrouwen uit alle windstreken van Nederland, in leeftijd tussen de zestig en tachtig jaar. Onder begeleiding van Daria Mohr en Yolande Bertsch, ooit lid van het legendarische gezelschap 't Werkteater, komen al hun verhalen samen in intiem, schuchter en ook openhartig theater. In de zeventig is deze ene vrouw, `maar in mij bestaat het kind nog steeds dat voor het eerst op een fiets rijdt, het meisje dat voor het eerst verliefd wordt, de jonge moeder...'

Het had een gevaarlijke voorstelling kunnen worden, vol sentiment over de tijd van toen en de kleinkinderen van nu. De elf vrouwen hebben vierenveertig kleinkinderen. De regisseurs Mohr en Bertsch hebben gelukkig een vorm kunnen vinden, waarin deze reflectie op een leven en op de ouderdom aansprekend is. Het is opmerkelijk hoeveel vitaliteit in het relaas van elk van hen schuilt. Ze zitten op een stoel of staan in het rond, ze knopen rozen vast in een bruidskleed. Ondertussen vertelt de een dat zij een `tirannieke voddenbaal' is die van het moeder- en grootmoederschap haar levensvervulling heeft gemaakt. Een ander weigert thuis in een stoel te verkommeren, een derde schrijft erotische gedichten. De verhalen zijn kort gehouden, niet meer dan een vluchtige aanduiding van een gebeurtenis of emotie van eertijds. De hongerwinter, de bevrijding, de eerste liefdesnacht, het lezen van Jan Wolkers' Turks Fruit. Aangrijpend zijn de brieven die een vrouw voorleest, verstuurd uit Bergen-Belsen in 1942. Met `David' en `Moritz' gaat alles goed. De brieven zijn in het Duits gesteld. Binnenkort gaan de briefschrijvers op reis, waarheen weten ze nog niet. En dan de verbijsterende slotzin: ,,Opa en oma zijn naar Polen.''

Op een oude platenspeler wordt Vera Lynns We'll meet again gedraaid. Tegen de achtergrond verschijnen, sterk uitvergroot, jeugdfoto's van de vrouwen. Dramatisch jong zijn ze daarop. Je probeert de gezichten van nu in harmonie te brengen met de kindertijd van toen; het lukt ternauwernood. De tijd, deze eeuw heeft hen veranderd. En toch schuilt in hen dat meisje van eens.

Aan het slot staat een vrouw alleen op het podium, haar gezicht naar buiten gekeerd waar een kerstboom staat. Ze straalt kracht uit, die vrouw met, net zoals de meeste anderen, kinderen en kleinkinderen. De voorstelling beschrijft een eeuw vrouwengeschiedenis. Het opmerkelijkst is hoe weinig opstandig de vrouwen zijn: het feminisme komt op geen enkele manier aan de orde. Bijna allemaal zoeken ze de beschutting van een huwelijk, een man en gezin. Daarom komen de plotse verhalen, zo op eenderde, over echtscheiding hard aan. Dit zijn geen vrouwen voor echtscheiding, dat proef je aan hun woorden over geborgenheid. Toch is het hen overkomen. Het besef dat een huwelijk geen enkele zekerheid biedt, is misschien wel de ingrijpendste verandering in de tweede helft van deze eeuw. Want die zekerheid hadden hun ouders nog wel. De trots dat deze vrouwen nog midden in het leven staan, is de troost van Eeuwgenoten.

Voorstelling: Eeuwgenoten. Samenstelling en regie: Daria Mohr en YolandeBertsch. Spelers: Joke Vader, Annie de Vries-Nobel, Riet Scharff e.a. Decor: Jos Groenier. Muziek: Anke Noorman. Gezien 22/12 Stadsschouwburg, Utrecht. Te zien t/m 6/1 aldaar; Amsterdam, De Engelenbak 3 t/m 5/2.